خلاصه جریان پرونده
شعبه 4 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان بیرجند استان خراسان جنوبی به موجب دادنامه شماره 0721 - 16. 10٫1399 چنین اظهار نظر نموده است: " در خصوص دادخواست خواهان آقای ا. خ. د. فرزند ع. با وکالت آقای س. م. فرزند س. به طرفیت خواندگان 1. آقای م. خ. فرزند ع. 2. آقای م. ق. فرزند ع. به خواسته 1. تقاضای رسیدگی و صدور حکم بر اثبات وقوع عقد بیع شفاهی فی مابین اینجانب و خواندگان 2. الزام خواندگان به استرداد ثمن معامله بیع شفاهی بدین شرح که خواهان در شرح دادخواست بیان نموده است: با توجه به اینکه مقداری زرشک خریداری نمودم و همه دارأیی خودم را در این راه هزینه کردم و وجه فروش به علت وضعیت بازار برگشت نکرده که از این بابت ماهیانه از حقوق خودم به مردم روستا که زرشک انها را خریداری نمودم پرداخت می کنم و در حال حاضر قادر به پرداخت هزینه دادرسی نمی باشم تقاضای صدور اعسار از هزینه دادرسی را دارم. دوم اینکه به موجب بیع شفاهی در مورخ 1398/11/26 در محل * که حدود مقدار 3 تن به صورت دفعات از قراری هر کیلو 58و57/300 هزارتومان خواندگان محترم خریداری نموده اند و سپس توسط آقای خ. و ق. در * تحویل گرفته شده است.
و جهت ثمن این معاملات تعداد 3 فقره چک به شماره 175514794146مورخ 1399/01/25 و شماره 0175514794060مورخ 1398/12/20 و * مورخ 1399/02/05 به اینجانب تحویل که برأی هر سه چک توسط من در * گواهی عدم پرداخت صادر گردیده لیکن به علل قانونی؛ عدم انتقال به اینجانب خواهان به صورت ظهرنویسی پرداخت نگردیده و شایان ذکر است. بدو امر اینجانب اقدام به طرح دعوی علیه خواندگان به خواسته مطالبه وجه چک و الباقی ثمن معامله طبق اظهارنامه مطرح نمودم ولی با توجه به اینکه نقل و انتقالات چک به صورت صحیح صورت نپذیرفته بود قرار رد دادخواست صادر لذا به موجب این دادخواست تقاضای اثبات معامله را به همراه خسارت تاخیر تادیه به انضمام سایر هزینه های دادرسی و هزینه دفتر خدمات قضایی و حق الوکاله وکیل را خواستارم ( شایان ذکر است. معامله در * صورت گرفته است ). دادگاه با امعان نظر در جمیع اوراق و محتویات پرونده و با صرف نظر از صحت ادعای خواهان نظر به اینکه به رغم رسیدگی های این مرجع هیچگونه دلیلی از سوی خواهان مبنی بر اینکه محل وقوع عقد یا تحویل مبیع * بوده ارأیه نگردیده است.
و حتی بارنامه ارأیه شده از سوی خواهان نیز حکایت از این دارد. که محل تحویل مبیع * بوده است.
از طرفی در صورت صحت ادعای خواهان مبنی بر انعقاد عقد به صورت تلفنی، محل وقوع عقد در محل اخرین جزی عقد که قبول بوده و این قبول از سوی خریدار که ساکن * بوده واقع شده است. پس محل وقوع عقد نیز * می باشد.
از طرفی در صورت شک اصل بر محل صلاحیت خواندگان می باشد. که خواندگان نیز ساکن * می باشند و صلاحیت این دادگاه کرارا مورد ایراد خواندگان قرار گرفته است؛ بنا علی هذا به جهت یاد شده این دادگاه خود را صالح به رسیدگی به موضوع ندانسته و مستندا به مواد 26 و 27 قانون آیین دادرسی دادگاه های در امور مدنی قرار عدم صلاحیت به شایستگی محاکم عمومی حقوقی * صادر و اعلام می نماید. قرار عدم صلاحیت صادره قطعی می باشد. " متعاقبا شعبه 55 دادگاه تجدیدنظر استان تهران به موجب دادنامه شماره 9961 – 1401/2/18 چنین اظهار نظر نموده است: " در خصوص تجدیدنظرخواهی آقای ا. خ. د. به طرفیت آقایان 1 م. خ. 2 م. ق. نسبت به دادنامه شماره 2002 مورخه 1399/12/16 صادره از شعبه 32 دادگاه عمومی حقوقی تهران که به موجب ان حکم بر بطلان دعوای نامبرده به خواسته 1 اثبات وقوع عقد بیع 2 استرداد ثمن معامله به مبلغ 1/321/000/000ریال و خسارات دادرسی صادر و اعلام شده است.
به شرح دادخواست تقدیمی، قطع نظر از صحت یا سقم ادعای خواهان نظر به اینکه محل وقوع عقد بیع و انجام تعهد مبنی بر پرداخت ثمن معامله با فرض اثبات وقوع عقد * بوده و معترض ابتدا دعوای خود را در دادگستری شهرستان بیرجند طرح نموده که شعبه چهارم دادگاه حقوقی شهرستان مذکور طبق دادنامه شماره 721 مورخه 99/20/16پس از رسیدگی به دعوای اعسار و تعیین وقت رسیدگی به لحاظ اینکه اقامتگاه خواندگان * بوده مبادرت به صدور قرار عدم صلاحیت می نماید. که از نظر این مرجع صحیح نمی باشد. زیرا هرچند اصل بر صلاحیت دادگاه محل اقامت خوانده است. لیکن قانونگذار استثنایاتی در مواد 12 به بعد از قانون آیین دادرسی مدنی در نظر گرفته است. از جمله ماده 13 از همان قانون که مدعی یا خواهان مخیر به طرح دعوا در دادگاه محل انعقاد قرارداد و انجام تعهد در خصوص قرارداد مالی راجع به اموال منقول می باشد. و از طرفی طبق ماده 20 از قانون مدنی مطالبه ثمن معامله جزی دعاوی راجع به اموال منقول تلقی می گردد. اگر چه معامله مربوط به مال غیر منقول باشد.
بنابرأین با توجه به ایراد معترض در دادخواست تجدیدنظر و پذیرش ایراد مذکور ضمن نقض دادنامه مذکور قرار عدم صلاحیت به اعتبار و شایستگی دادگاه حقوقی شهرستان بیرجند شعبه چهارم صادر و اعلام میگردد. این قرار با استناد به مواد یاد شده و مواد 26 و 28 از قانون آیین دادرسی مدنی صادر شده و قطعی است. و جهت حل اختلاف به دیوان عالی کشور ارسال می گردد. " با وصول پرونده به دیوان عالی کشور و ارجاع به این شعبه، هیأت قضایی شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرأیت گزارش آقای ح. ح. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده، مشاوره نموده و چنین رأی صادر می نماید.