اداره کل حقوقی قوه قضاییه نخست. شبهه در رشد و کمال عقل افراد بالغ دارای کمتر از هجده سال سن، امری موضوعی و احراز آن بر عهده مقام قضایی است که به صراحت تبصره ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ از طریق جلب نظر متخصص یا به هر طریق مقتضی دیگر ممکن است احراز شود.
شایسته ذکر است وجود شبهه در رشد و کمال عقل برای مقام قضایی رسیدگی کننده ملاک عمل است و اختلاف نظر کارشناسان کمیسیون پزشکی قانونی در این زمینه تعیین کننده نیست و در هر صورت، تشخیص نهایی موضوع با قاضی رسیدگی کننده است؛ حکم مقرر در ماده ۲ «دستورالعمل چگونگی تشخیص رشد و کمال عقل افراد بالغ کمتر از هجده سال تمام شمسی» مصوب رئیس محترم قوه قضاییه، مؤید این دیدگاه است.
دوم. با توجه به اینکه نظر کمیسیون پزشکی قانونی، نظر کارشناس و طریقی برای احراز رشد و کمال عقل است، وفق ماده ۱۶۶ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ در صورتی که نظر کارشناس با اوضاع و احوال محقق و معلوم مورد کارشناسی مطابقت نداشته باشد، مقام قضایی، نظر کارشناس را به نحو مستدل رد می کند و موضوع را به کارشناسان دیگر ارجاع می دهد.
سوم. به موجب ماده ۱۶۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، هرگاه بین نظر کارشناسان اختلاف باشد، مقام قضایی می تواند تا دو بار دیگر به سایر کارشناسان ارجاع و نظر آنان را اخذ کند.
با توجه به مراتب پیش گفته، اطلاعات لازم به موجب نظرات کارشناسی و طرق مقتضی دیگر، در اختیار مقام قضایی قرار می گیرد و از طریق آن ها حسب مورد رشد و کمال عقل نوجوان احراز می شود و یا آنکه شبهه باقی می ماند که در این صورت وفق ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ حسب مورد مجازات های مقرر در فصل دهم این قانون و دیه در مورد وی، اعمال می شود.