پیام رأی: رأی شماره ۶۸۰۷۱۸ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: اعلام تعارض در خصوص “جواز یا عدم جواز احتساب ایام طرح اجباری موضوع قانون مربوط به خدمت پزشكان و پیراپزشكان به مأخذ مشاغل سخت و زیان آور (یک به یک و نیم) در خصوص اشخاصی كه بعد از اتمام طرح در بخش غیردولتی و مشمول قوانین كار و تأمین اجتماعی اشتغال پیدا می كند”، رأی شماره ۱۴۰۱۳۱۳۹۰۰۰۲۴۷۷۶۵۳ مورخ ۱۴۰۱/۱۰/۱۸ صادره از شعبه چهاردهم تجدید نظر دیوان عدالت اداری كه بر ورود شكایت صادر شده صحیح و منطبق با موازین قانونی تشخیص داده شد.
تاریخ دادنامه: ۱۴۰۵/۳/۱۹ شماره دادنامه : ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۰۶۸۰۷۱۸ شماره پرونده : ۰۳۰۳۴۳۷ ـ ۰۳۰۴۲۲۲ مرجع رسیدگی : هیئت عمومی دیوان عدالت اداری موضوع: اعلام تعارض در آرای شعب دیوان عدالت اداری اعلام کنندگان تعارض: خانم ها مهناز توحیدی و فاطمه نوروزیان
گردش کار: در خصوص «جواز یا عدم جواز احتساب ایام طرح اجباری موضوع قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان به مأخذ مشاغل سخت و زیان آور (یک به یک ونیم) درخصوص اشخاصی که بعد از اتمام طرح در بخش غیردولتی و مشمول قوانین کار و تأمین اجتماعی اشتغال پیدا می کند»، شعب دیوان عدالت اداری آرای متعارض صادر کرده اند.
بدین نحو که برخی شعب دیوان در رابطه با احتساب ایام طرح اشتغال در زمره مشاغل سخت و زیان آور با استناد به این که گواهی وضعیت خدمت مشمولین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان حاکی از اشتغال شاکی در شغل پرستاری بوده که مطابق بند ۲ قانون ارتقا بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت حاکم بر ماده ۱۶ قانون سازمان نظام پرستاری سخت و زیان آور می باشد، حکم به ورود شکایت صادر کرده اند. از طرفی شعب دیگر با استناد به این که تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ قانون اصلاح مواد ۷۲ و ۷۷ و تبصره ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی الحاق دو تبصره به ماده ۷۶ مصوّب ۱۳۸۰ ناظر به مشمولین قانون کار می باشد و شاکی با عنوان پرستار در قالب قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان اشتغال داشته است؛ استحقاق بهره مندی از مزایای مشاغل سخت وزیان آور را نداشته، حکم به رد صادر کرده اند.
مفاد آرای موضوع تعارض به قرار زیر است:
الف: شعبه ۵۸ بدوی دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دادخواست خانم طاهره کیخا به خواسته: ۱ـ احتساب ایام اشتغال از مورخ ۱۳۸۰/۸/۲ لغایت ۱۳۸۲/۸/۱ تحت عنوان شغل پرستاری در زمره مشاغل سخت و زیان آور و ۲ـ اصلاح حکم بازنشستگی با احتساب سوابق مزبور و پرداخت مابه التفاوت از مورخ بازنشستگی به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۱۳۱۳۹۰۰۰۰۰۵۰۹۷۳ مورخ ۱۴۰۱/۱/۱۶ به شرح زیر به ورود شکایت رأی صادر کرده است:
“گواهی وضعیت خدمت مشمولین قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان به شماره ۲۹/۱۱۰۳۷/پ مورخ ۱۳۸۲/۸/۱۰ حاکی از اشتغال شاکی از تاریخ ۱۳۸۰/۸/۲ لغایت ۱۳۸۲/۸/۱ به شغل پرستاری بوده که مطابق بند ۲ قانون ارتقاء بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت حاکم بر ماده ۱۶ قانون سازمان نظام پرستاری سخت و زیان آور می باشد. فلذا ضمن وارد تشخیص دادن شكایت شاكی و مستنداً به مقرره های مذکور، دادنامه شماره ۹۹۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۱۰۶۴ مورخ ۱۳۹۹/۹/۱۸ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، مواد ۱، ۱۰ و ۶۵ قانون تشكیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری حكم به ورود شكایت و اجابت خواسته های شاکی صادر می شود. رأی صادره ظرف مدّت بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی نزد شعب تجدیدنظر دیوان عدالت اداری می باشد.”
رأی مذکور به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۱۳۱۳۹۰۰۰۲۴۷۷۶۵۳ مورخ ۱۴۰۱/۱۰/۱۸ صادره از شعبه ۱۴ تجدیدنظر دیوان عدالت اداری با این استدلال که اعتراض تجدیدنظرخواه به كیفیتی نیست كه اساس استنباط شعبه بدوی را مخدوش نموده و یا سبب تزلزل و نتیجتاً نقض رأی معترضٌ عنه را فراهم کند و از آنجایی كه دادنامه مورد اعتراض منطبق با موازین قانونی اصدار یافته و از جهت رعایت اصول و قواعد دادرسی نیز عاری از اشكال و ایراد می باشد، مورد تأیید قرارگرفت.
ب: شعبه ۴۹ بدوی دیوان عدالت اداری نیز در رسیدگی به دادخواست خانم فاطمه نوروزیان به خواسته الزام به احتساب ایام اشتغال دوره طرح در مشاغل سخت و زیان آور به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۱۲۳۵۸۵۷ مورخ ۱۴۰۲/۵/۱۶ به شرح زیر به ورود شکایت رأی صادر کرده است:
“نظر به این که مطابق تبصره ۳ ماده واحده قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی و معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان آور مصوّب ۱۳۶۷/۹/۱ با اصلاحات بعدی، شاغلین مشاغل سخت و زیان آور می توانند با داشتن حداقل بیست سال سابقه خدمت براساس درخواست کتبی خود با حداکثر پنج سال ارفاق بازنشسته شوند. با توجّه به این که شاکی از کارکنان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی بوده که حسب مدارک و مستندات و احکام کارگزینی پیوست اشتغال ایشان در شغل پرستاری در دوره طرح محرز بوده و با توجّه به این که مشاغل سخت و زیان آور موضوع این قانون به موجب تصویب نامه شماره ۱۰۱۴۱۴/ت۵۱۲۳۱ هـ مورخ ۱۳۹۵/۸/۱۷ هیئت وزیران در اجرای بند ۵ آیین نامه اجرایی قانون فوق الذکرمشخص گردیده که شغل شاکی به عنوان متصدّی پست سازمانی پرستاری جزو مشاغل سخت و زیان آور محسوب شده؛ فلذا بنا به مراتب فوق و با توجّه به مدّت سابقه پرداخت حق بیمه توسط شاکی و این که شاکی شرایط و استحقاق بازنشستگی پیش از موعد طبق قانون صدرالذکر را دارا بوده؛ بنابراین شکایت مطروحه وارد تشخیص به استناد قانون مرقوم و مواد ۱۰ و ۱۱ و ۵۸ و ۶۰ قانون دیوان عدالت اداری حکم به ورود شکایت صادر و اعلام می گردد. رأی صادره ظرف مهلت بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی در شعب تجدیدنظر دیوان عدالت اداری می باشد.”
در اثر تجدیدنظرخواهی از رأی مذکور، شعبه ۱۷ تجدیدنظر دیوان عدالت اداری رأی شعبه بدوی را به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۲۱۲۶۶۴۴ مورخ ۱۴۰۲/۸/۱۷ نقض نموده و به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است:
“با توجّه به این که شاکی با مجموع سوابق بیش از ۲۹ سال در تاریخ ۱۴۰۰/۱۲/۲۰ وفق مقرّرات تبصره ۴ ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی بازنشسته شده است، فرض احتساب سنوات دوره طرح به عنوان سخت و زیان آور با وجود بازنشستگی و این که دوران طرح در شمول قانون کار قرار ندارد، برخلاف فلسفه تبصره ۳ ماده واحده قانون نحوه بازنشستگی مورد استناد شعبه بدوی بوده؛ بنابراین دادنامه بدوی برخلاف مقرّرات قانونی صادر شده با نقض آن حکم به رد شکایت صادر و اعلام می نمایند. رأی صادره قطعی می باشد.”
ج: از طرفی شعبه ۶۹ بدوی دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دادخواست خانم مهناز توحیدی به خواسته الزام به احتساب سابقه به عنوان سخت و زیان آور مطابق رأی مورخ ۱۳۹۹/۷/۵ کمیته بررسی و تطبیق مشاغل سخت و زیان آور به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۱۳۱۳۹۰۰۰۱۴۷۷۶۶۳ مورخ ۱۴۰۱/۶/۲۹ به شرح زیر به رد شکایت رأی صادر کرده است:
“هرچند بر اساس ماده ۸ آیین نامه اجرایی مشاغل سخت و زیان آور ، مرجع تشخیص سخت و زیان آور بودن مشاغل افراد، کمیته های بدوی و تجدیدنظر استانی بوده و کمیته استانی مشاغل سخت و زیان آور، شغل مورد اشتغال شاکی «پرستاری» را سخت و زیان آور اعلام نموده اند، لیکن از آنجا که مزایای تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ قانون اصلاح مواد ۷۲/۷۷ و تبصره ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی و الحاق دو تبصره به ماده ۷۶ مصوّب ۱۳۸۰ ناظر به مشمولین قانون کار می باشند؛ از طرفی احکام کارگزینی شاکی و ماهیت شغلی در بیمارستان وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با لحاظ مفاد لایحه دفاعیه طرف شکایت مشعر به استعلام مورخ ۱۴۰۰/۸/۳ سازمان با بیمارستان در مورد شمول قانون کار طی بازه زمانی که در پاسخ دستگاه متبوع اعلام داشته، فعالیت شاکی با عنوان پرستار در قالب قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان اشتغال داشته است، بنابراین شاکی استحقاق بهره مندی از مزایای مشاغل سخت و زیان آور را نداشته، لذا شعبه، شکایت شاکی غیر وارد تشخیص و مستند به مواد ۱۰ و ۶۵ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، حکم به رد شکایت صادر و اعلام می دارد، این رأی ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل اعتراض در شعب تجدیدنظر دیوان عدالت اداری می باشد.”
رأی مذکور به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۱۳۱۳۹۰۰۰۱۷۳۸۷۲۰ مورخ۱۴۰۱/۷/۲۷ صادره از شعبه ۱۷ تجدیدنظر دیوان عدالت اداری با این استدلال که اعتراض تجدیدنظرخواه به کیفیتی نیست که اساس استنباط شعبه بدوی را مخدوش نموده و یا سبب تزلزل و نتیجتاً نقض رأی معترضٌ عنه را فراهم کند و از آنجایی که دادنامه مورد اعتراض منطبق با موازین قانونی اصدار یافته و از جهت رعایت اصول و قواعد دادرسی نیز عاری از اشکال و ایراد می باشد، مورد تأیید قرار گرفت.
با احراز تعارض آراء توسط رئیس دیوان عدالت اداری، پرونده در دستور کار جلسه هیئت عمومی قرارگرفت.
هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۵/۳/۱۹ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.
الف. تعارض بین دادنامه شماره ۱۴۰۱۳۱۳۹۰۰۰۲۴۷۷۶۵۳ مورخ ۱۴۰۱/۱۰/۱۸ صادره از شعبه چهاردهم تجدیدنظر دیوان عدالت اداری و آراء شماره ۱۴۰۱۳۱۳۹۰۰۰۱۷۳۸۷۲۰ مورخ ۱۴۰۱/۷/۲۷ و شماره ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۲۱۲۶۶۴۴ مورخ ۱۴۰۲/۸/۱۷ از شعبه هفدهم تجدیدنظر دیوان عدالت اداری از حیث «جواز یا عدم جواز احتساب ایام طرح اجباری موضوع قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان به مأخذ مشاغل سخت و زیان آور (یک به یک ونیم) درخصوص اشخاصی که بعد از اتمام طرح در بخش غیردولتی و مشمول قوانین کار و تأمین اجتماعی اشتغال پیدا می کنند»، محرز است.
ب. اولاً براساس ماده (۱) آیین نامه اجرایی قانون ارتقای بهره وری كاركنان بالینی نظام سلامت (اصلاحی۱۳۹۹/۱۰/۱۷): «شاغلین بالینی به كاركنان رسته بهداشتی درمانی اطلاق می شود كه در بیمارستان ها و مراكز درمانی شبانه روزی دولتی (كشوری و لشكری) و غیردولتی به بیماران بستری به صورت مستقیم ارائه خدمت می دهند و شامل پرستاران، بهیاران، كمك بهیاران، ماماها، پزشكان، كاردان ها و كارشناسان اتاق عمل، كاردان ها و كارشناسان هوشبری و شاغلین رشته شغلی فوریت های پزشكی و آزمایشگاه های تشخیص طبی می گردد. همچنین به موجب ماده (۴) آیین نامه مذكور مصوّب ۱۳۸۸: «مشاغل كاركنان بالینی بیمارستان های روانی و سوختگی و مشمولین موضوع ماده ۱۶ قانون سازمان نظام پرستاری شاغل در بخش های دولتی و غیردولتی از جمله مشاغل سخت و زیان آور محسوب می شوند» و مطابق ماده (۱۶) قانون ایجاد سازمان نظام پرستاری جمهوری اسلامی ایران مصوّب ۱۳۸۰: «كلّیه اتباع ایرانی پرستار، بهیار، كاردان اتاق عمل، كاردان هوشبری و رده های وابسته پرستاری می توانند عضو سازمان باشند» و برمبنای موازین قانونی مذكور، مشاغل فوق از جمله پرستاری به حكم قانونگذار به عنوان مشاغل سخت و زیان آور تعیین شده اند.
ثانیاً براساس فراز دوم ماده (۱۱) قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوّب ۱۳۷۵ مقرّر شده است که: «…و چنانچه به دستگاه دیگر معرفی گردند كه دارای مقرّرات استخدامی خاص می باشند، تابع ضوابط حقوقی و رفاهی آن دستگاه خواهند بود» و عطف توجّه به این که قانونگذار درخصوص قانون حاکم بر ایام طرح، رویکرد ارفاقی داشته و تصریح می دارد که در صورت خدمت مشمولان در دستگاه های دارای مقرّرات استخدامی خاص می توانند تابع ضوابط قانون مربوط باشند، لذا حکم یادشده صرفاً ناظر به دوره طرح اجباری نبوده و در صورتی که بازنشستگیِ بعدی شخص نیز برمبنای قوانین کار و تأمین اجتماعی باشد می توان ایام طرح را به مأخذ یک به یک و نیم محاسبه نمود.
ثالثاً نظر به فلسفه شناسایی برخی از مشاغل به عنوان سخت و زیان آور که حمایت از حق بر سلامت و برخورداری از تأمین اجتماعی مناسب برای مشمولان است، لذا اشخاصی که در این دسته از مشاغل مشغول به خدمت هستند باید به دلیل نوع شغل و صرف نظر از قانون حاکم بر آنها زودتر از موعد بازنشسته شوند و این امر که شکات پرونده های موضوع تعارض در ایام طرح، حسب مورد مشمول قانون استخدام کشوری (قانون مدیریت خدمات کشوری) و قانون نظام هماهنگ پرداخت بوده و در صورت اشتغال بعدی در بیمارستان های غیردولتی، احتساب دوره طرح آنان به مأخذ یک به یک ونیم امکان پذیر نیست، با روح حاکم بر بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان آور در تعارض بوده و فاقد وجاهت قانونی است. مضافاً این که آنچه اهمیت دارد قانون حاکم بر زمان بازنشستگی اشخاص بوده و برمبنای آن قانون، می بایست شرایط بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان آور احراز شود و با عنایت به این که شکات پرونده های موضوع تعارض در زمان بازنشستگی مشمول قانون کار بوده اند، لذا مفاد ماده واحده قانون «اصلاح تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ قانون اصلاح مواد ۷۲ و ۷۷ و تبصره ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی مصوّب ۱۳۵۴ و الحاق دو تبصره به ماده ۷۶ مصوّب ۱۳۷۱» (مصوّب ۱۳۸۰/۷/۱۴) نیز بر آنها حاکمیت داشته و این که قسمتی از ایام خدمت را در قالب طرح اجباری موضوع قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان گذرانده اند، خصوصیتی نداشته و مؤثّر در مقام نیست و بر همین اساس باید وفق مبنای قانونی اخیرالذکر بازنشسته شوند.
رابعاً گذراندن دوره طرح اجباری امری تکلیفی بوده و نظام حقوقی حاکم بر آن نیز براساس نظر قانونگذار تعیین می شود و از این رو اراده فرد در آن مدخلیتی ندارد. بنابراین عدم احتساب ایام طرح برای کسانی که پس از دوره مذکور در بخش غیردولتی اشتغال پیدا می کنند، به تبعیض ناروا میان آنان و سایر اشخاصی منجر می شود که ممکن است در بخش دولتی استخدام شده و دوره طرح اجباری نیز در سابقه اشتغال آنان براساس قوانین و مقرّرات مربوط، به مأخذ سخت و زیان آور محاسبه گردد.
بنا به مراتب فوق، رأی شماره ۱۴۰۱۳۱۳۹۰۰۰۲۴۷۷۶۵۳ مورخ ۱۴۰۱/۱۰/۱۸صادره از شعبه چهاردهم تجدیدنظر دیوان عدالت اداری، صحیح و منطبق بر موازین قانونی تشخیص داده می شود. این رأی براساس ماده ۸۹ قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوّب ۱۴۰۲/۲/۱۰ برای شعب دیوان و مراجع اداری و همچنین برای هیئت های تخصّصی و هیئت عمومی در مورد رسیدگی به ابطال مصوبات موضوع بند ۱ ماده ۱۲ این قانون در ارتباط با آن موضوع لازم الاتباع است.
رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی
