خلاصه جریان پرونده
شرکت راه آهن حمل و نقل با مدیریت آقای م. ک. و. با وکالت آقای ع. الف. ف. دادخواستی به طرفیت شرکت واگن سازی به خواسته الزام خوانده به اجرأی قرارداد شماره 727 مورخ 1391/5/23 جهت تحویل 40 دستگاه واگن با مشخصات مندرج در قرارداد متناسب با مبلغ پیش پرداخت با احتساب خسارت تأخیر در تحویل موضوع قرارداد (ماده 13) به انضمام خسارات دادرسی و حق الوکاله تقدیم دادگاه نموده است.
وکیل شرکت خواهان در توجیه دعوی خود نوشته است، مطابق قرارداد صدرالذکر شرکت خوانده متعهد به فروش دویست دستگاه واگن لبه بلند با قیمت هر دستگاه به مبلغ 380/000/1/000 ریال با مشخصات مندرج در قرارداد به شرکت موکل بوده است، به موجب ماده 4 قرارداد، خریدار متعهد گردیده 20 درصد از مبلغ قرارداد را در دو مرحله به عنوان پیش پرداخت واگن های موضوع قرارداد به شرکت خوانده پرداخت نماید، که در اجرأی این بند از قرارداد در تاریخ های 1391/6/6 و 1391/7/1 مبلغ 520/000/10/000 ریال به عنوان پیش پرداخت 200 دستگاه واگن، پرداخت نموده است و به نحو ضمنی توافق شده است که فروشنده متناسب با پیش پرداخت، واگن ها را تحویل نماید، صرف نظر از اینکه مطابق تبصره ماده 1 قرارداد، خریدار می توانست موضوع قرارداد را کاهش یا افزایش دهد، به لحاظ اینکه اخذ تسهیلات بانکی مندرج در ماده 4 قرارداد برأی بقیه قیمت واگن ها، متعذر گردیده و امکان دریافت وام برأی شرکت خواهان غیر ممکن شده است و با توجه به شرأیط اقتصادی حاکم بر سال 1391 و تقلیل در آمد شرکت های حمل و نقل، به موجب نامه مورخ 1391/10/18 و درخواست های شفاهی، صراحتاً به فروشنده اعلام گردیده است که متناسب با مبلغ پرداخت شده (حدود 40 دستگاه واگن) با شرأیط مندرج در قرارداد و قیمت توافق شده، تحویل شرکت موکل گردد و برأی تعداد بیشتر از آن، به لحاظ اینکه پیش پرداختی صورت نگرفته است، چنانچه طرفین توافق بر خرید داشتند، در مورد قیمت با توافق طرفین تعدیل صورت خواهد گرفت که در پاسخ به این نامه شرکت فروشنده قبول نموده است که به نسبت پیش پرداخت، واگن تحویل نماید، ولی نوع واگن ها را متفاوت از مشخصات مورد توافق ذکر نموده است که مورد قبول شرکت خواهان قرار نگرفته و از آن تاریخ شرکت خوانده با وصف دریافت مبلغ 520/000/10/000 ریال اقدامی در جهت تحویل واگن و یا رد وجه ماخوذه، نکرده است، با توجه به اینکه برأی هر واگن قیمت مشخص تعیین گردیده و شرکت موکل نیز حق تعدیل تعداد واگن ها را داشته و در تاریخ معین، مبلغ پیش پرداخت را به حساب شرکت خوانده واریز نموده است، اینک موضوع خواسته مورد مطالبه است، وکیل شرکت خوانده دفاعاً بیان داشته است 1- مطابق بند 1 از ماده 5 قرارداد مستند دعوی که مقرر داشته ((مدت زمان اجرأی تعهدات موضوع قرارداد از زمان دریافت کامل پیش پرداخت به مدت 12 ماه طبق برنامه زمان بندی خواهد بود، قرارداد مذکور به علت عدم پرداخت کامل پیش پرداخت، قابلیت اجراء پیدا نکرده است و تعهدی برأی شرکت موکل ایجاد نشده است، 2- طبق ماده 18 قرارداد که مقرر داشته ((شرط تنفیذ آن، پیش پرداخت مندرج در قرارداد از طرف خریدار می باشد)) در حالیکه قرارداد به علت عدم پرداخت کامل پیش پرداخت غیر نافذ است، 3- قرارداد یک مجموعه واحد و غیر قابل تجزیه بوده و الزام شرکت موکل به تحویل 40 دستگاه واگن از 200 دستگاه آن برخلاف قرارداد است، 4- موکل جهت اجرأی قرارداد اقدام به ایجاد خط تولید و استخدام نیروی کار متناسب نموده که به علت عدم اجرأی تعهدات از ناحیه خواهان، خسارات فراوانی متوجه شرکت موکل گردیده است، 5- استناد به نامه های مورخ 1391/11/28 و 1391/10/18 شرکت موکل از ناحیه خواهان معلوم نیست به چه منظور است، اگر منظور فروش واگن به خواهان به قیمت تعدیل شده موضوع ماده 16 قرارداد است، که در نامه های مذکور صریحاً ذکر شده است، قطعاً موکل این آمادگی را دارد که نسبت به ساخت و تحویل واگن به قیمت روز اقدام نماید، ولی اگر منظور این است که موکل پذیرفته متناسب با مبلغ پیش پرداخت واگن به قیمت زمان تنظیم قرارداد تحویل نماید، چنین موافقتی در نامه های مذکور وجود ندارد، مفاد قرارداد هم چنین تعهدی برأی موکل ایجاد نمی نماید، صدور حکم به بی حقی خواهان مورد استدعاست.
رأی دادگاه
نظر به اینکه انقضاء مهلت مقرر برأی انجام تعهدات متعاملین فقط وقتی می تواند موجب انحلال عقد شود که موعد، قید التزام تلقی شود یعنی انجام تعهد در مدت معین مجموعاً و به نحو وحدت مطلوب مورد نظر متعهد له باشد، و در موضوع قرارداد استنادی، اگرچه انجام تعهد در موعد معین مورد توجه متعهد له بوده است ولی اثر آن به نحوی نیست که بتوان موضوع تعهد را در اثر انقضاء مدت منتفی دانست، و ذکر مدت جنبه فرعی و تبعی داشته است، ثانیاً: نظر به اینکه برأی هر دستگاه واگن قیمت مشخصی تعیین گردیده و به موجب تبصره ماده یک قرارداد مرقوم، شرکت خواهان حق تعدیل (افزایش و کاهش) تعداد واگن های موضوع تعهد را داشته است، وانگهی شرکت خوانده مطابق نامه شماره 1391/1945-1391/12/28 آمادگی خود را به تحویل واگن های لبه بلند مجهز به بوژی چینی، و مؤخر بر قرارداد اول، اعلام کرده است، بنابرأین خوانده محکوم می شود تعداد 40 دستگاه واگن با اوصاف مقید در قرارداد معادل مبلغ دریافتی، تحویل شرکت خواهان نماید، همچنین محکوم می شود خسارات دادرسی را وفق تعرفه قانونی بپردازد، و اما در مورد خسارت تأخیر در تحویل واگن های معهود (وجه التزام) نظر به اینکه تعهدات طرفین متقابل بوده و شرکت خواهان نیز به تمام تعهدات خود در موعد مقرر عمل نکرده است، بنابرأین خسارت مرقوم، محکوم به بی حقی می شود، رأی صادره ظرف 20 روز تجدیدنظر پذیر است.
رئیس شعبه 17 دادگاه عمومی حقوقی تهران - شیرزاد