تأثیر ماهیت انفال بر قلمرو مالکیت خصوصی در اراضی جنگلی و مرتعی

مالکیت خصوصی از بنیادی‌ترین حقوق در نظام حقوقی ایران است، اما این حق در تعامل با مصالح عمومی و مفاهیمی چون انفال، محدودیت‌هایی پیدا می‌کند. یکی از برجسته‌ترین عرصه‌های این تعارض، اراضی جنگلی و مرتعی است که در عین حال هم از مصادیق انفال محسوب می‌شوند و هم سابقه‌ی مالکیت خصوصی دارند. این پژوهش با رویکردی فقهی–حقوقی و با تمرکز بر قلمرو حقوق خصوصی، به بررسی تأثیر ماهیت انفال بر حقوق مالکانه‌ی اشخاص در اراضی جنگلی و مرتعی می‌پردازد. پرسش محوری مقاله آن است که آیا شمول انفال بر این اراضی به معنای نفی مطلق مالکیت خصوصی است یا صرفاً محدودکننده‌ی آن؟ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بر مبنای قواعد فقهی مانند «ید»، «احیاء موات» و «تسلیط»، مالکیت خصوصی بر اراضی احیاءشده پیش از ملی شدن، مشروع و معتبر است و قواعد انفال تنها در چارچوب نظریه‌ی «تحدید مالکیت در راستای مصلحت عمومی» قابل اعمال‌اند. ازاین‌رو، اصل بر بقای مالکیت خصوصی است مگر آن‌که سلب آن با رعایت شرایط قانونی و پرداخت غرامت صورت گیرد.