تأملی بر شروط غیرمنصفانه در توافقات داده‌محور از منظر موازین ناظر به صیانت از حقوق کاربران و حقوق رقابت

در اقتصاد دیجیتال، داده به یکی از مهم‌ترین منابع مبادله و قدرت تبدیل شده‌است. روابط قراردادی میان پلتفرم‌ها و کاربران، بیش‌ازپیش بر مبنای بهره‌برداری از داده‌ها شکل می‌گیرد. در این بستر، شروط غیرمنصفانه در قراردادهای داده‌محور می‌تواند به تضعیف حقوق کاربران، کاهش شفافیت و تمرکز نامتعارف قدرت در دست پلتفرم‌های مسلط بینجامد. شخصی‌سازی خدمات و قراردادها، هرچند در ظاهر به افزایش رفاه کاربران و کارایی اقتصادی می‌انجامد، اما در غیاب نظارت و قواعد حمایتی متناسب، می‌تواند به استثمار داده‌ای و تعمیق نابرابری قراردادی منتهی شود. این پژوهش با تحلیل تطبیقی رویکردهای نوین در نظام‌های حقوقی پیشرفته و بررسی چالش‌های حقوق ایران، نشان می‌دهد که قواعد موجود برای حمایت از کاربران در برابر شروط غیرمنصفانه داده‌محور ناکافی است و برای مقابله مؤثر با این پدیده، تدوین الزامات شفافیت در فرایند پردازش داده‌ها، ایجاد فهرست معیارهای غیرمنصفانه و تقویت نظارت نهادی بر پلتفرم‌ها ضروری است.