بازشناسی مفهوم «رأی» با نگرشی تطبیقی

مهم‌ترین اعمال قضایی به شکل «رأی» متبلور می‏شوند، ولی قانون آیین دادرسی مدنی پیشین (مصوب 1318) و کنونی (مصوب 1379) و همچنین دیگر قوانین جاریِ مرتبط، به‌رغم اشاره به این عمل قضایی و حتی مصادیق آن در مواد پرشمار، از ارائۀ هر گونه تعریف دراین‏باره تهی است. از این‌ رو، تحقیق حاضر با هدف شناسایی مفهوم «رأی» با روش توصیفی‌ـ تحلیلی و با نگاهی تطبیقی ‌معیارهای موجود را بررسی می‏کند تا به این سؤال پاسخ دهد که معیار تشخیص این عمل قضایی کدام است؟ نبود تعریف قانونی از «رأی» سبب شده است که معیارهای متعددی اعم از شکلی (یا صوری) و ماهوی (یا مادی) برای تمیز اعمال قضایی از سایر اعمال (اداری) در دیگر کشورها و به‌خصوص فرانسه ارائه شود که ملاک قرار دادن هر یک از آن‌ها به‌تنهایی چنان که باید پاسخ‌گوی مسئله نیست. بر همین بنیاد، در این تحقیق ضمن ارائۀ معنای «رأی» از منظر لغوی و اصطلاحی، به معرفی و واکاوی معیارهای یاد‌شده برای رسیدن به معیار منتخب می‏پردازیم. یافته‏های پژوهش حاضر بیانگر آن است که عمل قضایی در صورتی «رأی» تلقی می‏شود که توسط مرجع قضایی در خصوص اختلاف ناشی از یک وضعیت غیرقطعی حقوقی به طور قاطع و با خصیصۀ شکایت‌پذیری صادر شود.