دادرسی الکترونیکی در رویارویی با جرایم رایانه‌ای: چالش‌ها و بایسته‌ها

دادرسی الکترونیکی به معنای ابتنای فرآیند رسیدگی کیفری بر تجهیزات الکترونیکی، ثبت، پردازش و تبادل اطلاعات است که به عنوان پدیده­ای جدید به همراه رایانه­ای شدن امور مطرح شده و فرض بر آن است که نقش به سزایی در روزآمد، کم‌هزینه و عادلانه کردن رسیدگی کیفری دارد. از منظر تقنینی، «دادرسی الکترونیکی» عنوان مبهمی در بخش نهم قانون آیین دادرسی کیفری است که صرفاً به پشتوانه پیش­بینی در قانون مطرح شده است و با دادرسی جرایم رایانه­ای یکی نیست. میان این دو رابطه عموم و خصوص من‌وجه برقرار است؛ چنان‌ که در دادرسی الکترونیکی تلاش می­شود تا فرآیند رسیدگی کیفری نسبت به عموم جرایم با استفاده تجهیزات الکترونیکی و در فضای سایبر انجام شود. ولی در دادرسی جرایم رایانه­ای، از امکانات و فرآیندها برای کشف، اثبات و پیگیری جرایم رایانه­ای استفاده می­شود که ممکن است بعضاً با فرآیند کیفری سنتی انجام شود. با این حال چون دادرسی جرایم رایانه­ای، یکی از صورت­های دادرسی کیفری افتراقی است و در قانون آیین دادرسی کیفری نیز از همین وجه مورد تأکید قرار گرفته است، وجه افتراق استفاده از رایانه برای رسیدگی به جرم رایانه­ای است. به سخن دیگر، همچنان‌که مرتکب با استفاده از رایانه، مرتکب جرم رایانه­ای شده است؛ با بهره­گیری از امکانات و ظرفیت­های محیط رایانه، به اتهام وی رسیدگی شود. در این صورت دادرسی جرایم رایانه­ای در بطن دادرسی الکترونیکی قرار می­گیرد و با آن رابطه عموم و خصوص مطلق برقرار می­کند.