بررسی تطبیقی ضابطه و زمان اجرای قاعده منع تعقیب مجدد عمودی در دادگاههای کیفری بین المللی

ایجاد دادگاه‌های کیفری بین‌المللی در کنار دادگاه‌های ملی باعث شد که قاعده منع تعقیب مجدد در رابطه دادگاه‌های ملی و بین‌المللی که در طول هم قرار دارند نیز قابل طرح باشد. بنابراین می‌توان گفت که این قاعده در دو سطح افقی و عمودی ایجاد می‌شود. لیکن کارکرد دوم قاعده متضمن رابطه دادگاه‌های ملی با دادگاه‌های کیفری بین‌المللی در رابطه با تعقیب و مجازات متهم است؛ قاعده منع تعقیب مجدد عمودی خود به دو قسم تالی (منع تعقیب در دادگاه‌های ملی) و عالی (منع تعقیب در دادگاه‌های کیفری بین‌المللی) تقسیم می‌شود. اما اجرای این قاعده با دو ابهام در تفسیر دو واژه «تعقیب» و «مجدد» مواجه است. در تفسیر واژه تعقیب، این ابهام وجود دارد که تعقیب تا چه مرحله‌ای باید صورت گرفته باشد تا مانع تعقیب جدید شود. اختلاف دیگر ناظر بر واژه مجدد است. اینکه تحت چه شرایطی تعقیب دوم تعقیب مجدد محسوب می‌شود، بسته به این است که منع تعقیب مجدد جرم محور باشد یا رفتار محور. مقاله با بررسی متن اساسنامه و رویه دادگاه‌های کیفری بین‌المللی به این نتیجه می‌رسد که تعقیب پیشین حتما باید منجر به محاکمه متهم و صدور حکم محکومیت یا برائت شود تا قاعده منع تعقیب مجدد نسبت به متهم اعمال گردد. در رابطه با ضابطه جرم محور یا رفتار محور حسب نوع قاعده منع تعقیب مجدد عمودی تالی یا عالی نتیجه متفاوت خواهد بود.