آسیب شناسی روش های جبران خسارت معنوی در حقوق موضوعه ایران

خســارت معنوی به عنوان لطمه ای که بر عواطف، احساسات، آبرو و تمامیت روحی روانی اشــخاص وارد می آید، امروزه بخش گسترده ای از دعاوی مسؤولیت مدنی را به خود اختصاص داده است؛ این در حالی است که کارایی طرق جبران این خســارت در حقوق موضوعه ایران، به شکلی بایسته اثبات نشده است. این پژوهش بــا روش توصیفی تحلیلی و با تکیــه بر مطالعه کتابخانه ای، ضمن آسیب شناســی روش های جبران خسارت معنوی، چالش های بنیادین نظام جبران این نوع خسارت را مــورد نظر قرار می دهد. یافته های تحقیق حاکی از آن اســت که در نظام حقوقی ایران، مفاهیم خســارت معنوی و خسارت روانی از منظر مفهومی و ماهیتی، برابر و یکسان در نظر گرفته می شود که به اتخاذ رویه های نادرست در محاکم دامن می زند. همچنین فقدان نهــاد «عذرخواهی» به عنوان یکی از مؤثرترین طرق جبران غیرمالی، فقــدان ضابطه عینی برای تقویم ریالی خســارت، عدم امــکان اعاده کامل به وضع سابق، ابهام در سازِکار جلب رضایت و اعاده حیثیت و در نهایت خلأ مشهود عدالت جبرانی، چالش هایی اســت که در این حوزه باید تدبیر شود. پیشنهاد نوشتار حاضر در این راســتا، سه راهکار علمی و عملیاتی با رویکرد قضایی و تقنینی شامل تدوین «آیین نامه ارزیابی خسارت معنوی» مبنی بر طراحی جدول شاخص های کیفی آسیب، تأســیس فرایند جبران ترمیمی در قانون آیین دادرسی کیفری، اصلاح ماده ۱۰قانون مســؤولیت مدنی و طراحی و راه اندازی صندوق تأمین خسارت های معنوی در نظام قضایی کشور است