حقوق و تکالیف کارمندان
آموزش جامع مواد ۸۴ تا ۱۰۰ با شرح کاربردی، نکات کلیدی و نمونه سؤالات آزمونی
فصل دوازدهم قانون مدیریت خدمات کشوری به حقوق و تکالیف کارمندان دستگاه های اجرایی می پردازد. موضوعاتی مانند مرخصی، بیمه تکمیلی، ساعات کار، حمایت قضائی، رفتار حرفه ای، ممنوعیت رشوه، مسئولیت مدیران، تصدی پست سازمانی و اطاعت از دستورات اداری در این فصل مطرح شده اند.
برای یادگیری بهتر، مواد این فصل را می توان در چهار محور مطالعه کرد: حقوق و حمایت های کارمند، وظایف و رفتار اداری، ممنوعیت ها و تخلفات، و مقررات تکمیلی خدمت.
تبصره ۱ ـ کارمندان دستگاه های اجرائی می توانند در طول مدت خدمت خود با موافقت دستگاه ذی ربط حداکثر سه سال از مرخصی بدون حقوق استفاده نمایند و در صورتی که کسب مرخصی برای ادامه تحصیلات عالی تخصصی در رشته مربوط به شغل کارمندان باشد تا مدت دو سال قابل افزایش خواهد بود.
تبصره ۲ ـ کارمندان دستگاه های اجرائی طبق گواهی و تأیید پزشک معتمد حداکثر از چهار ماه مرخصی استعلاجی در سال استفاده خواهند نمود. بیماری های صعب العلاج به تشخیص وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از محدودیت زمانی مذکور مستثنی می باشد و مقررات مربوط در آیین نامه این فصل پیش بینی می گردد.
تبصره ۳ ـ مشمولین مقررات قانون تأمین اجتماعی از نظر استفاده از مرخصی استعلاجی تابع همان مقررات می باشند.
تبصره ۴ ـ کارمندان زن که همسر آنها در مأموریت به سر می برند می توانند تا پایان مأموریت حداکثر به مدت شش سال از مرخصی بدون حقوق استفاده نمایند.
این ماده چند نوع مرخصی را برای کارمندان پیش بینی کرده است. مرخصی استحقاقی یا کاری، مرخصی بدون حقوق و مرخصی استعلاجی سه عنوان مهم این ماده هستند.
اعداد مهم ماده ۸۴ را با هم اشتباه نگیرید: ۳۰ روز مرخصی سالانه، ذخیره حداکثر نصف مرخصی، سه سال مرخصی بدون حقوق، دو سال افزایش برای تحصیلات تخصصی مرتبط، چهار ماه مرخصی استعلاجی و شش سال مرخصی بدون حقوق برای کارمند زن در صورت مأموریت همسر.
حداکثر چه میزان از مرخصی سالانه کارمندان دستگاه های اجرایی قابل ذخیره شدن است؟
بیمه تکمیلی در کنار بیمه پایه درمان پیش بینی شده است. دستگاه اجرایی مکلف است کارمندان، بازنشستگان و افراد تحت تکفل آنان را با رعایت بودجه مصوب و آیین نامه مربوط تحت پوشش بیمه تکمیلی قرار دهد.
نکته مهم این است که هزینه بیمه تکمیلی صرفاً بر عهده دستگاه نیست؛ قانون از مشارکت افراد نیز نام برده است.
کدام گروه در ماده ۸۵ برای برخورداری از بیمه تکمیلی پیش بینی شده اند؟
مسئولیت فراهم کردن محیط مناسب و ایمن کار بر عهده دستگاه اجرایی است. این تکلیف فقط به تأمین فضای فیزیکی محدود نیست و شرایط بهداشتی و ایمنی محیط کار را نیز در بر می گیرد.
مسئولیت تأمین شرایط بهداشتی و ایمنی کارمندان طبق ماده ۸۶ بر عهده کدام مرجع است؟
تبصره ۱ ـ کارمندان می توانند با موافقت دستگاه اجرائی ساعات کار خود را تا یک چهارم ساعت کار روزانه (حداکثر ۱۱ ساعت) تقلیل دهند. میزان حقوق و مزایا، نحوه محاسبه سوابق خدمت این قبیل کارمندان متناسب با ساعات کار آنان تعیین خواهد شد.
تبصره ۲ ـ دستگاه های اجرائی می توانند در موارد خاص با موافقت هیأت وزیران و رعایت سقف ساعات کار با توجه به شرایط جغرافیایی و منطقه ای و فصلی ساعات کار خود را به ترتیب دیگری تنظیم نمایند.
تبصره ۳ ـ کلیه دستگاه های اجرائی استانی موظفند ساعات کار خود را در شش روز هفته تنظیم نمایند. (ستاد مرکزی دستگاه های اجرائی مشمول این حکم نمی باشند.)
مبنای مقرر در متن ماده، ۴۴ ساعت کار در هفته است. پیشنهاد تنظیم ساعات کار ادارات با سازمان است و تصویب آن بر عهده هیأت وزیران قرار دارد.
در پاسخ به سؤال مبتنی بر متن ماده ۸۷ قانون مدیریت خدمات کشوری، عدد ۴۴ ساعت در هفته را در نظر بگیرید. با این حال، برای تعیین ساعات کار جاری در یک دستگاه یا دوره زمانی مشخص، باید قوانین و مصوبات بعدی و مقررات خاص ساعات کار نیز بررسی شوند.
طبق متن ماده ۸۷ قانون مدیریت خدمات کشوری، ساعات کار هفتگی کارمندان دولت چند ساعت است؟
اگر کارمند در چارچوب وظایف و مسئولیت های قانونی خود با شکایت مواجه شود، قانون برای او حمایت قضائی در نظر گرفته است. دستگاه اجرایی در صورت درخواست کارمند باید از طریق کارشناسان حقوقی خود یا با گرفتن وکیل از وی حمایت کند.
حمایت قضائی دستگاه اجرایی از کارمند در چه وضعیتی پیش بینی شده است؟
برابری مورد نظر این ماده به معنای برخورداری یکسان همه کارمندان بدون توجه به شرایط نیست؛ بلکه کارمندانی که شرایط لازم را دارند، در استفاده از تسهیلات و امتیازات و انتصاب به مشاغل سازمانی باید از حقوق برابر برخوردار باشند.
برخورداری کارمندان از حقوق یکسان در استفاده از تسهیلات و انتصاب به مشاغل سازمانی منوط به چیست؟
هرگونه بی اعتنایی به امور مراجعین و تخلف از قوانین و مقررات عمومی ممنوع می باشد. ارباب رجوع می توانند در برابر برخورد نامناسب کارمندان با آنها و کوتاهی در انجام وظایف به دستگاه اجرائی ذی ربط و یا به مراجع قانونی شکایت نمایند.
ماده ۹۰ مجموعه ای از معیارهای رفتاری و حرفه ای را برای کارمندان مشخص می کند. کارمند باید وظایف خود را با دقت و سرعت، همراه با صداقت و امانت انجام دهد و در برخورد با مراجعان، گشاده رو و منصف باشد.
اصل مهم دیگر، پاسخگویی یکسان در برابر عموم مراجعان است. بی اعتنایی به امور ارباب رجوع یا کوتاهی در انجام وظایف، قابل شکایت است.
مهم ترین واژه های ماده ۹۰ عبارت اند از: دقت، سرعت، صداقت، امانت، گشاده رویی، انصاف و تبعیت از قوانین. حق شکایت ارباب رجوع نیز در همین ماده تصریح شده است.
کدام مورد در شمار تکالیف رفتاری کارمندان طبق ماده ۹۰ قرار ندارد؟
تبصره ۱ ـ دستگاه های اجرائی موظفند علاوه بر نظارت مستقیم مدیران از طریق انجام بازرسی های مستمر داخلی توسط بازرسان معتمد و متخصص در اجرای این ماده نظارت مستقیم نمایند. چنانچه تخلف هر یک از کارمندان مستند به گزارش حداقل یک بازرس معتمد به تأیید مدیر مربوطه برسد، بالاترین مقام دستگاه اجرائی یا مقامات و مدیران مجاز می توانند دستور اعمال کسر یک سوم از حقوق، مزایا و عناوین مشابه و یا انفصال از خدمات دولتی برای مدت یک ماه تا یک سال را برای فرد متخلف صادر نمایند.
تبصره ۲ ـ در صورت تکرار این تخلف به استناد گزارش هایی که به تأیید بازرس معتمد و مدیر مربوطه برسد، پرونده فرد خاطی به هیأت های رسیدگی به تخلفات اداری ارجاع و یکی از مجازات های بازخرید، اخراج و انفصال دائم از خدمات دولتی اعمال خواهد شد.
تبصره ۳ ـ دستگاه های اجرائی موظفند پرونده افراد حقیقی و حقوقی رشوه دهنده به کارمندان دستگاه های اجرائی را جهت رسیدگی و صدور حکم قضائی به مراجع قضائی ارجاع نمایند.
تبصره ۴ ـ سازمان موظف است اسامی افراد حقیقی و حقوقی رشوه دهنده به کارمندان دستگاه های اجرائی را جهت ممنوعیت عقد قرارداد به کلیه دستگاه های اجرائی اعلام نماید.
ماده ۹۱ از مهم ترین مواد فصل دوازدهم است. ممنوعیت فقط شامل دریافت پول یا رشوه نقدی نیست؛ بلکه هرگونه امتیاز، تسهیلات، حق مشاوره، هدیه و موارد مشابه در مقابل انجام وظیفه اداری یا وظایف مرتبط با شغل را نیز در بر می گیرد.
این ممنوعیت درباره کارمندان در تمام سطوح اعمال می شود. نظارت بر اجرای آن هم از طریق نظارت مستقیم مدیران و بازرسی های مستمر داخلی صورت می گیرد.
در صورت تکرار تخلف موضوع ماده ۹۱، پرونده کارمند به کدام مرجع ارجاع می شود؟
مسئولیت نظارت فقط متوجه کارمند متخلف نیست. مدیران و سرپرستان بلافصل نیز وظیفه دارند بر عملکرد نیروهای زیرمجموعه نظارت کنند و روابط سالم اداری را حفظ نمایند.
اگر مدیر یا سرپرست در کشف تخلف یا جرم اهمال کرده باشد، حسب مورد و مطابق قوانین مربوط، مسئولیت خواهد داشت.
کدام اشخاص طبق ماده ۹۲ مسئول نظارت و کنترل و حفظ روابط سالم کارمندان هستند؟
کارمند باید در ساعات تعیین شده اداری وظایف خود را انجام دهد. در مواقع ضروری، اگر دستگاه به خدمات او خارج از وقت اداری یا در روزهای تعطیل نیاز داشته باشد، کارمند با اعلام نیاز دستگاه مکلف به حضور و انجام وظیفه است و حق الزحمه یا اضافه کاری طبق مقررات مربوط پرداخت می شود.
در چه صورتی کارمند طبق ماده ۹۳ مکلف به حضور خارج از وقت اداری یا در ایام تعطیل است؟
تبصره ـ عدم رعایت مفاد ماده فوق الذکر توسط هر یک از کارمندان دولت اعم از قبول کننده پست دوم یا مقام صادرکننده حکم، متخلف محسوب و در هیأت رسیدگی به تخلفات اداری رسیدگی و اتخاذ تصمیم خواهد شد.
اصل کلی، ممنوعیت تصدی هم زمان بیش از یک پست سازمانی است. با این حال، در موارد ضروری و با تشخیص مقام مسئول مافوق، می توان تصدی موقت یک پست مدیریتی یا حساس را به شکل سرپرستی به کارمند سپرد.
این استثنا محدودیت دارد: مدت آن حداکثر چهار ماه است و بابت سرپرستی مذکور حقوق و مزایایی پرداخت نمی شود.
استثنای ماده ۹۴ را دقیق به خاطر بسپارید: ضرورت، تشخیص مقام مسئول مافوق، پست مدیریتی یا حساس، سرپرستی، حداکثر چهار ماه و بدون دریافت حقوق و مزایا.
حداکثر مدت مجاز برای تصدی موقت پست مدیریتی یا حساس به صورت سرپرستی در استثنای ماده ۹۴ چقدر است؟
حق الزحمه این افراد متناسب با ساعات کار هفتگی معادل کارمندان شاغل مشابه تعیین و پرداخت می گردد.
ماده ۹۵ در فهرست تنقیحی قانون مدیریت خدمات کشوری به عنوان ماده منسوخ مشخص شده است. متن بالا صرفاً برای آشنایی با متن تاریخی ماده درج شده و نباید به عنوان حکم لازم الاجرای فعلی مورد استناد قرار گیرد. به کارگیری بازنشستگان باید با توجه به قوانین و مقررات خاص و بعدی مربوط بررسی شود.
وضعیت ماده ۹۵ قانون مدیریت خدمات کشوری در فهرست تنقیحی قانون چگونه است؟
اصل در روابط اداری، اطاعت از دستورات مقام مافوق در حدود قوانین و مقررات است؛ اما اگر کارمند دستور را مغایر قانون بداند، نباید صرفاً آن را نادیده بگیرد یا بدون اعلام موضوع اجرا کند.
مراحل قانونی به این ترتیب است:
دو قید «کتباً» در ماده ۹۶ بسیار مهم اند: کارمند باید مغایرت را کتبی اعلام کند و مقام مافوق نیز باید اجرای دستور را کتبی تأیید کند.
اگر کارمند دستور مقام مافوق را مغایر قوانین و مقررات اداری تشخیص دهد، نخستین تکلیف او چیست؟
قاعده عمومی رسیدگی به تخلفات کارمندان دستگاه های اجرایی، قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب ۱۳۷۲ است. ماده ۹۷ به صراحت ماده ۹۱ را از این قاعده عمومی مستثنا کرده و برای آن ترتیب خاصی در همان ماده پیش بینی شده است.
طبق ماده ۹۷، رسیدگی عمومی به تخلفات کارمندان دستگاه های اجرایی بر اساس کدام قانون انجام می شود؟
ماده ۹۸ دو وضعیت را مطرح می کند: خروج از تابعیت ایران و پذیرش تابعیت کشور بیگانه. تحقق حکم ماده با قید گواهی وزارت امور خارجه همراه است و نتیجه مقرر در قانون، انفصال از خدمات دولت است.
نتیجه مقرر در ماده ۹۸ برای خروج از تابعیت ایران یا قبول تابعیت کشور بیگانه، با شرط قانونی مذکور چیست؟
پرداخت اضافه کاری زمانی مجاز است که واقعاً کار اضافی در ساعات غیراداری انجام شده باشد. صرف صدور مجوز یا ثبت عنوان اضافه کاری، بدون انجام کار اضافی، برای قانونی بودن پرداخت کافی نیست.
قانون، پرداخت اضافه کاری بدون انجام کار اضافی را در حکم تصرف غیرقانونی وجوه و اموال عمومی دانسته است.
پرداخت اضافه کاری بدون انجام کار اضافی، طبق ماده ۹۹ چه حکمی دارد؟
ماده پایانی فصل، مرجع پیشنهاد و مرجع تصویب آیین نامه های اجرایی را مشخص می کند. پیشنهاد این آیین نامه ها با سازمان است و تصویب آنها بر عهده هیأت وزیران قرار دارد.
آیین نامه های اجرایی فصل دوازدهم با پیشنهاد کدام مرجع و تصویب چه مرجعی به اجرا درمی آیند؟
کدام گزینه درباره مرخصی سالانه کارمندان صحیح است؟
کدام ماده بر لزوم رفتار همراه با صداقت، امانت و انصاف با مراجعان تأکید دارد؟
در صورت تکرار تخلف موضوع ماده ۹۱، کدام مجازات ها در قانون پیش بینی شده است؟
کدام گزینه درباره ماده ۹۴ صحیح است؟
اگر مقام مافوق پس از اعلام کتبی مغایرت دستور، اجرای آن را کتباً تأیید کند، مسئولیت پاسخگویی بر عهده کیست؟
پرداخت اضافه کاری بدون انجام کار اضافی در ساعات غیراداری چه حکمی دارد؟
در این فصل، قانون گذار از یک سو حقوق و حمایت های کارمندان را در زمینه مرخصی، بیمه، ایمنی محیط کار، ساعات کار و حمایت قضائی به رسمیت شناخته و از سوی دیگر، تکالیف حرفه ای و محدودیت های اداری آنان را مشخص کرده است.
برای آزمون های استخدامی، مواد ۸۴، ۸۷، ۹۰، ۹۱، ۹۲، ۹۴، ۹۶ و ۹۹ اهمیت ویژه ای دارند. اعداد ماده ۸۴، مجازات های ماده ۹۱، استثنای چهارماهه ماده ۹۴ و تشریفات کتبی ماده ۹۶ را با دقت مرور کنید.
برای تسلط کامل بر قانون، درسنامه فصل های دیگر را نیز مطالعه کنید:
فصل اول | تعاریف فصل دوم | راهبردها و فناوری فصل سوم | حقوق مردم فصل چهارم | ساختار سازمانی فصل پنجم | فناوری اطلاعات فصل ششم | ورود به خدمت فصل هفتم | استخدام فصل هشتم | انتصاب و ارتقای شغلی فصل نهم | توانمندسازی کارمندان فصل دهم | حقوق و مزایا فصل یازدهم | ارزیابی عملکرد فصل سیزدهم | تأمین اجتماعی فصل چهاردهم | شوراهای اداری فصل پانزدهم | مقررات مختلف
