مقاله پژوهشی
بازاندیشی در مبانی نظری جرمانگاری «وضعیت» در مقابل «رفتار»؛ مطالعۀ تطبیقی حقوق ایران و آمریکا
کلیدواژهها
چکیده
یکی از مباحث اساسی در حقوق کیفری بررسی امکان جرمانگاری «وضعیتهایی» است که بدون ارتکاب فعل مشخص، تنها بر مبنای احراز یک حالت یا وضعیت ویژه در شخص، مورد توجه قرار میگیرند. این نوشتار با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و در چارچوبی تطبیقی میان نظام حقوقی ایران و آمریکا، به بازاندیشی در مبانی نظری تمایز میان «وضعیت» و «رفتار» میپردازد. ابتدا مفهوم و مبانی نظری جرائم مبتنی بر وضعیت تبیین میشود و سپس سیاست کیفری ایران و آمریکا در این خصوص مقایسه میگردد. یافتهها نشان میدهد در ایران، وضعیتهایی مانند ولگردی (بیخانمانی) و اعتیاد همچنان جرمانگاری شدهاند؛ اما در آمریکا، آراء دیوان عالی، بهویژه در پروندههای رابینسون و پاول، جرمانگاری صِرف وضعیت را مغایر با متمم هشتم قانون اساسی میدانند. بازاندیشی مبانی نظری نیز تأکید دارد که تحقق «رفتار خارجی» رکن ضروری جرم است؛ فقدان آن با اصل جرمانگاری حداقلی ناسازگار بوده و مرز میان اخلاق، انحراف و جرم را مخدوش میسازد.