مقایسۀ تقلب نسبت به قانون و حیل شرعیه در حقوق خصوصی

امروزه اهمیت واقعیتی به نام ضرورت قانون برای بقای جامعه و تنظیم روابط اجتماعی انسان‌ها بر کسی پوشیده نیست؛ به همین مناسبت، بیشتر دانشمندان و صاحب‌نظران، صرف‌نظر از افکار و عقاید خاصی که درباره منشأ، مبنا و هدف قوانین و نظامات اجتماعی دارند، در این مسئله متفق‌القول‌اند که وجود قوانین و نظامات اجتماعی برای حفظ منافع و مصالح فردی و اجتماعی ضروری است. لکن معمولاً افراد زیرک از طرق به‌ظاهر قانونی، نقض قانون می‌کنند. در فقه اسلامی نیز تحت عنوان حیل‌الربا مباحثی مطرح شده است که از جهات مبنایی، مطابقت زیادی با مفهوم تقلب نسبت به قانون در فرهنگ غرب دارد؛ بنابراین، ما در این مقاله، بعد از بررسی مبنایی این دو مفهوم و مقایسه آن‌ها، به بررسی نظر مختار با تکیه بر مبانی حضرت امام خمینی(ره) در زمینه حیل شرعیه می‌پردازیم و در نهایت، به مواردی از مواد قانونی مربوط به بحث حیل و تقلب در حقوق ایران اشاره می‌کنیم. به نظر می‌رسد از منظر مبنایی، حیل شرعیه و تقلب نسبت به قانون، نه در فقه اسلامی و نه در حقوق موضوعه، قابل پذیرش نیستند.