نسبت قانون طبیعی و شریعت الهی در اندیشه گروسیوس و متکلمان امامی

هوگو گروسیوس، که از وی به‌عنوان پدر حقوق بین‌الملل یاد می‌شود، در «حقوق جنگ و صلح» تفسیر ویژه‌ای از قوانین طبیعی ارائه می‌کند که بر اساس آن، این قوانین دارای ثبات و ضرورت عقلی‌اند و حتی اراده الهی نیز آن‌ها را دگرگون نمی‌سازد. این برداشت، در تقابل با تلقی توماس آکویناس از قانون طبیعی قرار می‌گیرد و از همین رو، برخی آن را گامی در جهت سکولاریزه کردن قانون طبیعی دانسته‌اند. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که آیا تفسیر گروسیوس ناگزیر به فهمی سکولار از قوانین طبیعی می‌انجامد، یا می‌توان قرائتی ارائه کرد که ضمن پذیرش عقلانی و لایتغیر بودن این قوانین، هم‌چنان نسبت آن‌ها با اراده الهی و نظام شریعت محفوظ بماند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که دیدگاه گروسیوس، از جهاتی، به‌سان نگرش متکلمان امامیه در باب حسن و قبح و بایدها و نبایدها است. متکلمان امامی در عین باور به حسن و قبح ذاتی و عقلی برخی افعال، آن‌ها را مورد دستور الهی می‌دانند و از نگاه آن‌ها میان احکام شریعت و مدرکات صحیح عقل، رابطه طولی برقرار است. نوشتار پیش‌رو با رویکرد تحلیلی و با بهره‌گیری از آراء متکلمان امامی، نتیجه می‌گیرد که تفسیر سکولار از دیدگاه گروسیوس تفسیر دقیقی نیست و امکان قرائتی عقلی و در عین حال الهی از قانون طبیعی از منظر او وجود دارد.