تأثیر فرهنگ قانونگریزی و ادراک فساد در حاکمیت قانون

حاکمیــت قانون صرفا مجموعه ای از قواعد مکتوب نیســت، بلکه «صداقتی نهادینه» در تعامل متقابل حکومت و شــهروندان است که ستون فقرات مشروعیت نهادهای دولتی و ثبات اجتماعی اســت. این پژوهش بــا هدف تبیین چندلایه تأثیر «فرهنگ قانون گریزی» و «ادراک فســاد» بر اعمال قوانیــن در نظام قضایی ایران، با رویکردی آمیخته انجام شده است. در فاز کیفی، از طریق مصاحبه های عمیق با سی مدیر و کارشــناس ارشد و تحلیل تماتیک، چهار چرخه معیوب اصلی شناسایی شد. در فــاز کمی، برای آزمون تجربی مدل حاصل از یافته هــای کیفی، داده ها از طریق پرسشــنامه از یکصد و هشت مدیر و کارشناس ارشد نهادهای تابعه قوه قضاییه در هفت استان جمع آوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری نشــان داد که «فرهنگ قانون گریزی» تأثیر منفــی و معناداری بر اعمال مقررات دارد که پشــتوانه ای تجربی برای نظریه عدالت رویه ای فراهم می آورد. همچنین «ادراک فســاد» تأثیر منفی و معناداری بــر عدالت مدنی و عدالت کیفــری دارد و این امر، تأیید کننده نظریه «کیفیت حکمرانی» اســت. نوآوری اصلی این پژوهش، شناســایی نقش تعدیل گر «کیفیت زندگی» اســت؛ به طوریکــه بهبود کیفیت زندگی، اثر منفی ادراک فســاد بر عدالت مدنــی را به طور معناداری کاهش می دهــد. این یافته ها بر ضرورت تلفیق اصلاحات ساختاری با سیاست های فرهنگی و اجتماعی تأکید دارند و چارچوبی مبتنی بر شواهد برای بازسازی اعتماد عمومی و تقویت حاکمیت قانون ارائه می دهند.