تأملی در وحدت و کثرت نظام حاکم بر سیستم حقوق بین‌الملل

وحدت و کثرت، فرایندهایی در مسیر حیات حقوق بین‌الملل‌ هستند؛ فرایندهایی که گرچه به‌ظاهر در تقابل با هم قرار می‌گیرند، چنان با مقتضیات حقوق بین‌الملل هماهنگ شده‌اند که جز در مواردی خاص، دیالکتیک موزونشان مانع از تهدید جدی سیستم حقوق بین‌الملل است. در این مسیر پرتلاطم، گاه وحدت وجهه غالب و گاه کثرت مشخصه بارز حاکم بر سیستم حقوق بین‌الملل است. لازمه درک مناسبی از «وضعیت فعلی» حقوق بین‌الملل، نخست درک مفهومی متغیرهای ذیربط و آنگاه قرار دادنشان در مسیر پرافت ‌و خیز حیات حقوق بین‌الملل است. در این مقاله، ضمن تأمل در مفاهیم «وحدت» و «کثرت» در حقوق بین‌الملل، از خلال نگرشی سیستمی به حقوق بین‌الملل به تبیین و تشریح این مفاهیم خواهیم پرداخت و در پاسخ به این پرسش اساسی که شاخصه اصلی حقوق بین‌الملل معاصر «وحدت» است یا «کثرت»، در یک جمع‌بندی نهایی، سیستم حقوق بین‌الملل را سیستمی با ویژگی وحدت در عین کثرت خواهیم یافت.