اعطای تابعیت بریتانیا به شهروندان هنگ‌کنگ از دیدگاه حقوق بین الملل

در زمان صدور بیانیة مشترک بریتانیا و چین در 1985 که با هدف بازگرداندن حاکمیت هنگ‌کنگ از بریتانیا به چین منعقد شد، طرفین یادداشت‌هایی را مبادله و تعهداتی را بر عهده گرفتند. ازجمله بریتانیا متعهد شد هیچ­گونه حق اقامت و تابعیتی به اتباع چینی ساکن هنگ‌کنگ اعطا نکند. به دنبال سلسله تحولات سیاسی در هنگ‌کنگ در 2019 و 2020 و ایجاد تنش‌ میان بریتانیا و چین بر سر هنگ‌کنگ، بریتانیا ضمن تغییراتی در قوانین خود، زمینه را برای اعطای تابعیت بریتانیایی به شهروندان هنگ‌کنگی فراهم کرد. این موضوع متعاقباً مورد اعتراض دولت چین قرار گرفت. به دلایل مختلفی، تردیدهایی دربارة اثر الزام‌آور تعهدات مندرج در یادداشت‌های فوق وجود دارد. این مقاله ضمن توضیح ویژگی‌های یک تعهد حقوقی الزام‌آور در نظم حقوقی بین‌المللی به این یافته می‌رسد که تعهد بریتانیا تعهدی حقوقی و یکجانبه است؛ سپس نتیجه‌ می‌گیرد که اگرچه استرداد تعهدات یکجانبه، به تعبیر دیوان بین‌المللی دادگستری، «حق ذاتی» هر دولتی است، استثنائاً در این مورد خاص، امکان استرداد تعهد از سوی بریتانیا وجود ندارد.