اِعمال شهرت فتوایی یا اجتهاد مطلوب نسبت به مادة ۹۴۹ قانون مدنی ایران

منبع قانون مدنی ایران، از جمله مادة ۹۴۹ آن، فقه امامیه است و هنگام اختلاف نظر فقیهان به شهرت فتوایی رجوع می‌شود. مسئلة اصلی جستار حاضر که به روش توصیفی‌ـ تحلیلی نگارش یافته این است که آیا اِعمال فتوای مشهور نسبت به مادة قانونی یادشده مانع از اعمال اجتهاد مطلوب نمی‌شود؟ اجتهاد مطلوب اجتهاد پویایی است که از طریق اجتهاد در منابع شرعی معتبر و مبتنی بر قانون تحوّل اجتهاد با تحوّل زمان، شرایط، و احوال انسان‌ها به احکام جدید شرعی برای موضوعات جدید دست می‌یابد. اجتهاد مطلوب همان دیدگاه اصولی معتدل است که در مقام عملِ استنباط و نه فقط تئوری آگاهیِ فقیه نسبت به موضوع جدید را مؤثر در فهم فقیه از منابع اجتهاد می‌داند. بررسی ماهیت شهرت فتوایی نشان می‌دهد که از سنخ تقلید است و نه روش استنباط فقهی. بنابراین، نگارنده معتقد است اِعمال اجتهاد مطلوب که به معنای لحاظ شرایط اجتماعی‌ـ اقتصادی زنان در جامعة کنونی است با حجیت شهرت فتوایی همخوانی ندارد. ازاین‌رو، تجدیدنظر در اجتهاد فقیهان و اصلاح این ماده مبنی بر تساوی ارث بردن در صورت انحصار جهت اجرای عدالت در حق زنان از ضروریات است.