مبانی رسیدگی به خواسته ضمنی در دعاوی مدنی

بعضی از خواسته‌ها در دادخواست ذکر نمی‌گردند، ولیکن جزء لوازم و مقدمات و یا از نتایج خواسته خواهان هستند و دادگاه بدون توجه به آنها نمی‌تواند به خواسته اصلی، رسیدگی و تصمیم‌گیری نماید. این‌چنین موضوعاتی که در هنگام رسیدگی به خواسته خواهان مورد بررسی قرار می‌گیرند، خواسته ضمنی دعوی محسوب می‌گردند که هرچند در قانون ایران به‌صراحت ذکری از آن به میان نیامده، ولیکن وارد دادرسی مدنی گردیده است. برخی دادگاه‌ها آن را مورد شناسایی قرار داده و گاه نسبت به آن همراه با خواسته مندرج در دادخواست حکم صادر می‌نمایند. حال پرسش این است که رسیدگی دادگاه به خواسته ضمنی خواهان بر اساس چه مبنایی صورت می‌پذیرد؟ و دادگاه‌ها با چه مجوزی می‌توانند به این خواسته غی مصرح خواهان رسیدگی نمایند؟ با استقرا در مواد قانونی مشخص می‌گردد که قانونگذار در بعضی دعاوی خواسته ضمنی را مورد پذیرش قرار داده که با وحدت ملاک از آن می‌توان نسبت به دیگر دعاوی نیز تسری داد. همچنین رأی اصراری شماره 3753 مورخ 24/10/1340 هیئت عمومی دیوان عالی کشور می‌تواند به‌عنوان قاعده عمومی در پذیرش این‌گونه خواسته‌ها در رویه قضایی ایران محسوب گردد. به‌علاوه دادگاه‌ها با تمسک به‌ قاعده تلازم اذن می‌توانند نسبت به خواسته ضمنی خواهان تصمیم‌گیری نمایند. این مقاله درصدد بررسی مبانی و اصولی است که دادگاه‌ها به استناد آن حق و یا تکلیف دارند نسبت به خواسته ضمنی خواهان رسیدگی و حکم صادر نمایند.