مسؤولیت کیفری اشتقاقی؛ نگره‌ای برای مقابله با جرم‌های سازمان‌یافته

بیش از دو قرن، مسؤولیت کیفری بیشتر بر عهدۀ مباشر مادی جرم نهاده می شد و گونه های دیگر مداخله در ارتکاب جرم از قبیل معاونت، استثنایی تلقی شده و تحت شرایط خاصی مورد تعقیب قرار می گرفت. امروزه، با دگرگونی رویدادهای اجتماعی و منطق حقوقی و گســترش جرم های سازمان یافته و روی آوری به اصل تقدم پیش گیرانه، قلمرو مسؤولیت کیفری نیز دگرگون شده است. مسؤولیت کیفری اشتقاقی، مسؤولیت همکاران مســتقیم و غیر مستقیم جرم می باشــد که در قوانین ایران و دکترین حقوقی به صورت کامل پذیرفته نشــده اســت. این نوع مسؤولیت که دارای چهار پایۀ اساسی شامل عمومیت، ســزامندی مجازات رفتار اصلی و فرعی، هدف مندی و ادغام پذیری اســت، می تواند چندگانه باشــد و محدود به اشــتقاق اولیه نماند. بر اساس یافته های این پژوهش، برای مقابله با جرائم ســازمان یافته بهتر است حالت های اشتقاق چندگانۀ موازی و ســریالی در قوانیــن کیفری به صورت صریح پیش بینی شــود. این نگرۀ نو می تواند از بی کیفرمانی عوامل دخیل در جرم و مجازات افراد غیر دخیل پیشگیری کند. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه ای و آرای قضایی با رویکرد توصیفی-تحلیلی، جنبه های گوناگون نگرۀ مســؤولیت کیفری اشتقاقی را به عنوان مرزهای جدید عدالت کیفری با تکیه بر آرای قضایی مورد بررسی قرار دهد.