بررسی امکان صدق اعتبار امر قضاوت شده در مورد قرارهای قاطع دعوا

پژوهش با استفاده از روش توصیفی‑تحلیلی در تلاش است اشکال مختلف قرارهای نهایی را تحلیل کند. یافته‌ها نشان می‌دهد برخلاف دیدگاه برخی، اکثر قرارهای نهایی دارای اعتبار امر قضاوت شده می‌باشند، اما قرار سقوط دعوا از این دایره خارج است. در مواردی که رسیدگی در نتیجه درخواست‌هایی مانند اجرای رأی داور یا اعاده دادرسی آغاز می‌گردد، اعتبار امر قضاوت شده اعمال می‌شود. توسعه قلمرو این قاعده به قرارهای قاطع نه تنها با مبانی نظری آن مغایرت ندارد، بلکه ضرورتی برای نظم عمومی و جلوگیری از اطاله دادرسی است. هم بر اساس نظریه اراده حکومت و هم فرض صحت تصمیم، قرارهای نهایی مشمول این قاعده هستند، زیرا صدور هر تصمیم قضایی مستلزم ورود به ماهیت امر است. بنابراین مفهوم مخالف بند ۶ ماده ۸۴ نمی‌تواند مستند محرومیت قرارها باشد. قرار رد دعوا در ایرادات غیرقابل ترمیم، واجد اعتبار است، اما قرار سقوط دعوا به دلیل فقدان موضوع، مانعیت ماهوی ندارد. قرار رد درخواست اعاده دادرسی و قرار رد اجرای رأی داور (در نظارت ماهوی) از اعتبار برخوردارند. در نهایت، بازنگری در رویه سنتی و اصلاح ماده ۸۴ با جایگزینی «رأی قطعی» به جای «حکم قطعی» ضروری است.