حق بر خانواده در زندان‌ها و مؤسسه‌های کیفری ایران از دیدگاه نظام بین‌المللی حقوق بشر

حق بر زندگی خانوادگی، به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین حق‌های بشری، در بسیاری از اسناد و معاهدات بین‌المللی ازجمله اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته شده است. در محیط زندان که برخی حقوق به‌واسطه محرومیت از آزادی تحت تأثیر الزام‌ها و اقتضائات اجتناب‌ناپذیر زندان قرار می‌گیرد، اصل «حفظ همه حقوق انسانی زندانیان به‌جز آنچه نتیجه مستقیم محرومیت از آزادی است» ایجاب می‌نماید که حق بر زندگی خانوادگی به‌عنوان یکی از حقوق اساسی تا جایی که امکان و اقتضا دارد، محترم شمرده شود. پژوهش حاضر با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی در تلاش است تا با کنکاش در منابع حقوق بشری و با بهره گرفتن از مباحثی که در آرای متعدد دیوان اروپایی حقوق بشر مطرح شده است، استانداردهای حقوق بشری راجع به جنبه‌های مختلف حق بر خانواده را بررسی نماید و به این سؤال پاسخ دهد که قوانین و مقررات داخلی ایران تا چه اندازه همسو و منطبق با موازین حقوق بشری است؟ تحلیل ساختار قضایی، قوانین و مقررات و رویه جاری، حکایت از آن دارد که موارد اساسی موازین حقوق بشری و ملاحظه‌های مقرر در اسناد بین‌المللی مربوط به حق بر خانواده تا حد قابل قبولی مورد توجه بوده است. با این حال ضرورت دارد برخی تدابیر ازجمله محرومیت از ملاقات با خانواده از اولویت تنبیه‌های انضباطی زندانیان در ماده 524 آیین دادرسی کیفری و به‌تبع آن آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها مورد بازنگری قرار گیرد.