مفهوم «اصل احتیاط» و جایگاه آن در مسئولیت مدنی

اصل احتیاط یکی از اصول مهم حقوقی است که در دهه‌های اخیر مورد توجه حقوقدانان قرار گرفته و قوانین داخلی، بین‌المللی و رویه قضایی برخی کشورها را تحت تأثیر قرار داده است. ضرورت حفظ محیط‌زیست و حیات انسانی سبب شده است خردمندان در پی پرهیز از خطرات احتمالی‌ای باشند که ممکن است در اثر اقدامات بی‌پروا و بی‌ملاحظه بشر امروزی پدید آید. این نگرانی از آن‌جا ناشی می‌شود که توسعه ظاهری برخی علوم در حوزه‌های صنعت، پزشکی، غذایی و کشاورزی، همگان را مفتون نتایج خود کرده است. در این میان، اندیشمندانی هستند که با نگاهی آینده‌نگر، از تصرفات بی‌ضابطه بشر در محیط‌زیست و حیات انسانی بیمناک شده‌اند. اصل احتیاط در واقع مهاری اطمینان‌بخش بر این اقدامات مخاطره‌آمیز است تا شاید حیات بر روی کره زمین با خطرات جدی مواجه نگردد. ازاین‌رو، ضرورت پیشگیری از خطر، تنها به مواردی که خطر حتمی و خسارت قطعی در پی دارد محدود نشده است، بلکه حتی در مواردی که از نظر علمی و فنی اطمینان کافی از بی‌ضرر بودن یک اقدام وجود ندارد، بر پایه اصل احتیاط باید در مواردی که خسارات احتمالی ناشی از آن سنگین و جبران‌ناپذیر است، اقدامات لازم برای پیشگیری از آن انجام گیرد. بدین ترتیب، باید شاهد تحولی اساسی در قلمرو مسئولیت مدنی بود که در آن «مسئولیت پیشگیرانه» جایگزین «مسئولیت جبرانگرانه» شود.