تحلیل تطبیقی چارچوب‌های حقوقی و اقتصادی قراردادهای هوشمند در صنعت نفت و گاز

تحولات ناشی از انقلاب صنعتی چهارم و ظهور فناوری های نوین مانند بلاک چین، صنعت نفت و گاز را نیز تحت تأثیر قرار داده است. در این میان، قراردادهای هوشمند به عنوان یکی از ابزارهای کلیدی بلاک چین، ظرفیت آن را دارند که بســیاری از موانع سنتی این صنعت از جمله فساد اداری، ناکارآمدی نهادی، تأخیر در پرداخت ها و فقدان شفافیت کافــی را برطرف کنند. مقاله حاضر با رویکــردی نهادی حقوقی و با بهره گیری از روش تحلیل توصیفی- تحلیلی، به بررسی ابعاد حقوقی، اقتصادی و اجرایی قراردادهای هوشمند در صنعت نفت و گاز ایران پرداخته اســت. یافته ها نشان می دهد که این قراردادها با اتکا به ویژگی هایی همچــون خوداجرا بودن، تغییرناپذیری و شــفافیت می توانند هزینه های مبادله ای را کاهش داده، اعتماد میان طرفین قرارداد را تقویت کرده و بســتر مناسبی برای جذب ســرمایه گذاران خارجی فراهم آورنــد؛ در عین حال، فقدان چارچوب های تقنینی شفاف، ابهام در تعیین مسؤولیت ها و ضعف در زیرساخت های فنی و نهادی، از مهمترین موانع پیاده سازی آن ها محسوب می شود. نوآوری اصلی مقاله در ارائه چارچوبی مرحله به مرحله برای طراحی و اجرای قراردادهای هوشمند متناسب با ساختار خاص صنعت نفت ایران و همچنین تحلیل تطبیقی اســتانداردهای بین المللی و تجربیات کشورهای پیشرو به خصوص نروژ و امارات متحده عربی است. این چارچوب می تواند راهنمایی عملی برای سیاست گذاران، قوه مقننه و شرکت های نفتی باشد.