رویکرد رویه قضایی نسبت به حق کسب و پیشه و تجارت و حق سرقفلی در صورت تلف عین مستاجره در حقوق ایران

اجاره های مشمول قانون روابط مؤجر و مستأجر با پایان مدت اجاره خاتمه نمی یابند و روابط استیجاری بین موجر و مستأجر حتی پس از انقضای مدت اجاره نیز ادامه خواهد یافت لذا، ممکن است درگذر زمان، بنا تلف شود یا اینکه در نتیجه تغییر قانون یا وضع قوانین جدید، عمل کسب منتفی شود. لکن قانون گذار در این موارد تکلیف اجاره، حق کسب و پیشه و حق سرقفلی را مشخص نکرده و رویه قضایی نیز در این زمینه مضطرب و مختلف است. در خصوص بقاء یا انحلال عقد اجاره در صورت تلف مورد اجاره، اکثر قضات موافق عدم انحلال اجاره هستند اما حقوق و تکالیف موجر و مستاجر را در خصوص امکان بازسازی یا الزام موجر به تجدید بنا مشخص نکرده اند. بین آن دسته از قضاتی که قائل به انحلال عقد اجاره هستند نیز در خصوص بقاء یا زوال حق کسب و پیشه یا حق سرقفلی، اختلاف نظر وجود دارد اما اکثر آنها بدون تبیین مبنا، ابعاد و آثار پذیرش بقاء این حق و تعیین حقوق و تکالیف موجر و مستاجر در این باب، قائل به عدم زوال آن هستند با این وصف، در عمل ابهامات و مشکلات جدیدی در روابط بین موجر و مستاجر به وجود می آید. لذا لازم است قوانین و مقررات درخصوص روابط موجر و مستاجر اماکن تجاری بازنگری شده و خلاءهای قانونی برطرف گردند تا بدین ترتیب، نه تنها از صدور آراء متناقض جلوگیری شود بلکه یک نظم حقوقی کاملاً مشخص بر روابط بین موجر و مستاجر اماکن تجاری حاکم گردد.