چالش‌ها و چشم‌اندازهای حمایت از حقوق مالکیت فکری در مواجهه با پدیده «دیپ‌فیک» با تأکید بر نظام حق مؤلف و علامت تجاری

فناوری دیپ‌فیک که بر پایه الگوریتم‌های هوش مصنوعی مولّد استوار است، امکان تولید محتوای شبیه‌سازی شده صوتی-تصویری و تشخیص‌ناپذیر از واقعیت را فراهم ساخته و بدین‌سان، نظام حقوق مالکیت فکری را در دو حوزه‌ حق مؤلف و علامت تجاری با چالش‌هایی بی‌سابقه مواجه نموده است. از یک سو، دیپ‌فیک با بهره‌گیری از آثار مشمول حق مؤلف و بازآفرینی یا اقتباس از آنها، می‌تواند مصداق نقض حقوق انحصاری پدیدآورندگان محسوب گردد؛ و از سوی دیگر، از طریق القای گمراه‌کننده در انتساب یا تأیید، یا پنهان‌سازی هویت ارائه‌دهنده کالاها یا خدمات بستر تعدی به علائم تجاری را فراهم نماید. این نوشتار با استناد به منابع کتابخانه‌ای و اتخاذ رویکرد تحلیلی تطبیقی، ضمن شناسایی مصادیق نقض در دو ساحت یادشده، به واکاوی کفایت چارچوب‌های هنجاری موجود در نظام حقوقی ایران می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قوانین کنونی ایران، به دلیل اتکا بر مفاهیم سنتی و نیز فقدان رویه‌ قضایی در فضای دیجیتال از مهار پیامدهای دیپ‌فیک ناتوان است. از‌این‌رو، بازنگری در نظام حقوق مالکیت فکری و طراحی چارچوبی جامع، منعطف و آینده‌نگر که هم‌زمان از حقوق پدیدآورندگان و صاحبان برندها در برابر مخاطرات حاصل از دیپ‌فیک حراست نماید، نه یک گزینه، که ضرورتی انکارناپذیر به‌شمار می‌رود.