قلمرو و ارکان ردِّ منافع ناشی از نقض حق در کامن‌لای آنگلو- آمریکایی؛ تأملی در حقوق ایران

ردّ منافع ناشی از نقض حق به‌عنوان یکی از شیوه‌های نوین جبران خسارت، در حقوق کامن‌لای انگلیسی-آمریکایی، جایگاهی رو به گسترش یافته است. این نهاد، با تمرکز بر سلب منافع تحصیل‌شده توسط ناقض حق، در پی جلوگیری از انتفاع نامشروع و تکمیل کارکردهای سنتی شیوه‌های جبران خسارت در مسئولیت مدنی است. در ارتباط با این نهاد، پرسش اصلی از این قرار است: تحت چه شرایطی صاحب حق می‌تواند از این نهاد بهره‌مند گردد؟ همچنین، پرسش دیگر این است که در کدام حوزه از ابواب ایراد خسارت (قهری و قراردادی) امکان تمسک به چنین ضمانت اجرایی وجود دارد؟ پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی به بررسی شرایط و عناصر لازم برای مطالبه ردّ منافع ناشی از نقض حق در قلمرو مسئولیت مدنی قهری و قراردادی در کامن‌لای انگلیسی–آمریکایی و حقوق ایران می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که امکان اعمال ردّ منافع،منوط به تحقق شرایطی همچون نقض حق قانونی یا قراردادی، تحصیل منفعت از سوی ناقض، ورود زیان به صاحب حق،احراز رابطه سببیت میان نقض و منفعت تحصیل‌شده، و عدم کفایت سایر شیوه‌های جبران خسارت است.افزون بر این،در مسئولیت مدنی قراردادی، مفهوم «انتظار مشروع» متعهدله و در مسئولیت قهری، ملاحظات منع داراشدن ناعادلانه و بازدارندگی، نقش اساسی در توجیه این نهاد ایفا می‌کنند.