مبانی دعوای رفع تصرف عدوانی در حقوق ایران (مطالعه تطبیقی در فقه امامیه و حقوق فرانسه)

دعوای رفع تصرف عدوانی برای حمایت از یک تأسیس حقوقی که همان حق تصرف مادی است به وجود آمده است. این دعوا به تقلید از حقوق فرانسه وارد حقوق ایران شده و از تصرف مادی صرف حمایت می‌کند که این تصرف نیازمند ویژگی‌های تصرف مالکانه نیست. این حمایت بر چه پایه و اساسی است؟ به عبارت دیگر، مبنای این نوع حمایت چیست؟ مبانی حقوقی متعددی راجع به این موضوع مطرح شده است که عبارت‌اند از: ۱- حمایت از مالکیت واقعی، ۲- منع احقاق حق شخصی، ۳- اماره مشروعیت تصرف. در فقه امامیه چنین تأسیسی وجود ندارد، ولی بر اساس اصول و قواعد فقهی موجود می‌توان با برخی تفاسیر قاعده ید را مبنای این دعوا به شمار آورد. در پایان این نتیجه حاصل شد که مبنای حقوقی دعوای رفع تصرف عدوانی، ممانعت از احقاق حق شخصی است و این دعوا به علت آن‌که از تصرف غاصبانه در مقابل مالک واقعی حمایت می‌کند، با قاعده ید در تعارض است. بنابراین یا باید مقررات راجع به این دعوا اصلاح شود یا باید این دعوا را به عنوان مسئله‌ای مستحدثه دانست و بر این اساس صحت آن را تأیید نمود.