ضرورت شناسایی و تضمین نسل چهارم حقوق بشر؛ با تاکید بر ظرفیتها و عملکرد سازمان همکاری اسلامی

تحولات سریع فناوری‌های نوین در حوزه‌هایی چون هوش مصنوعی، کلان‌داده، زیست‌فناوری و فضای سایبر، موجب شکل‌گیری بُعد جدیدی از مطالبات بشری شده است که در چارچوب «نسل چهارم حقوق بشر» بازتاب می‌یابد. این دسته از حقوق، که متضمن مفاهیمی نظیر حق بر حریم خصوصی دیجیتال، امنیت اطلاعات، دسترسی برابر به فناوری، عدالت زیستی، و حقوق بین‌نسلی است، اکنون در زمره‌ی مهم‌ترین چالش‌ها و ضرورت‌های نظم حقوقی بین‌المللی قرار دارد. با این حال، حقوق بین‌الملل بشر هنوز فاقد سازکارهای نهادینه برای شناسایی، تضمین و اجرای مؤثر این دسته از حقوق است.مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی-نهادی، به بررسی ضرورت شناسایی و تضمین نسل چهارم حقوق بشر در عصر حاضر می‌پردازد و در این راستا، ظرفیت‌ها و عملکردهای سازمان همکاری اسلامی را به‌مثابه یک نهاد منطقه‌ای با پشتوانه ارزشی مستقل و ساختار حقوقی خاص، مورد ارزیابی قرار می‌دهد. تمرکز اصلی پژوهش بر ارزیابی ساختارها، اسناد و کارویژه‌های کمیسیون دائمی حقوق بشر این سازمان در قبال چالش‌ها و مطالبات ناشی از تحولات فناورانه است. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که اگرچه سازمان همکاری اسلامی در حوزه‌های سنتی حقوق بشر فعال بوده، اما تاکنون فاقد رویکردی نظام‌مند نسبت به نسل چهارم حقوق بوده است. بر این اساس، مقاله پیشنهادهایی جهت تقویت نقش این سازمان در فرآیند شناسایی، هنجارسازی و تضمین حقوق بشر نسل چهارم در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی ارائه می‌دهد.