رسانه و عدالت کیفری؛ تحلیل فقهی حقوقی دوگانه «دادگستری رسانهای» و «رسانه دادگستر»

با ظهور رسانه های نوین، به ویژه بســترهای دیجیتال و شبکه های اجتماعی، تأثیرگذاری رسانه بر افکار عمومی در پرونده های قضایی به طور بی سابقه ای افزایش یافته اســت. این امر تنش های ذاتی میان حق آزادی بیان، حق دسترسی به اطلاعات و اصول دادرســی عادلانه از جمله اصل برائت و حق بر حریم خصوصی را تشدید می کند. «دادگستری رسانه ای» به پدیده ای اشاره دارد که در آن پوشش رسانه ای با اتکا بر گزارش های هیجان انگیز، گزینشی و جانب دارانه بر افکار عمومی تأثیر گذاشته و می تواند نتیجه دادرسی را تحت شعاع خود قرار دهد. در مقابل، «رسانه دادگستر» به نقش سازنده و مثبت رسانه در ارتقای شفافیت، پاسخ گویی و آگاهی بخشی عمومی در نظام عدالت کیفری می پردازد. این مقاله از نوع توصیفی تحلیلی است و با استفاده از مطالعه کتابخانه ای و تحلیل اســناد شامل قوانین، آرا و منابع فقهی و حقوقی و با اتخاذ رویکردی بین رشــته ای، این دوگانه را از منظر فقه اسلامی و حقوق موضوعه تحلیل می کند. یافته های پژوهش نشــان می دهد که «دادگســتری رسانه ای» با ایجاد پیش داوری عمومی و فشار بر مراجع قضایی می تواند موجب تضعیف اصول بنیادین دادرسی عادلانه مانند اصل برائت و بی طرفی دادگاه شود. در مقابل، «رسانه دادگستر» با ترویج شفافیت و پاسخ گویی، نقش سازنده ای در افشای فساد و نظارت بر قدرت ایفا می کنند.