تقصیر فاحش در نظام کیفری ایران؛ از ارکان و معیار تا آثار و مبانی آن در تشدید واکنش کیفری

با تزلزل اصل عمدی بودن مسؤولیت کیفری پس از شناسایی تقصیر جزایی، اغلب اندیشــمندان برای تعیین واکنش کیفری در قبال رفتارهای تقصیرمدار، واکنش خفیف تری در مقایســه با جرم عمدی را تجویز می کنند، اما گاهی بی پروایی نسبت به خطرات وســیع یک رفتار سرزنش اجتماعی شــدیدی را به دنبال دارد و این امر موجب شــود تا حقــوق کیفری در مقابل رفتار متصف به تقصیر فاحش، واکنشــی همانند رفتار عمدی داشته باشد که غالبا از سوی حقوق دانان، تجویز چنین واکنشی در قبال تقصیر فاحش با مبانی نظام کیفری ایران در منافات دانســته می شود. در این پژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی ضمن بررســی تقصیر فاحش در پرتو مطالعه ارکان مفهومی، معیار، آثار و مبانی آن در تشــدید واکنش کیفری، مشخص می شود که قانون مجازات اســامی مصوب 1392در یک اقدام نوآورانه تقصیر فاحش را با عنایت به مبانی آن از قبیل نقض عمدی استانداردهای رفتاری و تعدیل خودخواهی اجتماعی بزهکار، به عنوان یکی از عوامل تحقق عمد در جنایات به شمار آورده و در تبصره ماده 292با تلفیقی از نظریه نوعی و ذهنی، معیار ســنجش مشخصی را برای احراز آن توسط مرجع قضایی در نظرگرفته است.