حقوق بشر معاصر و جهاد ابتدایی در اسلام معاصر

جهاد ابتدایی به‌عنوان یکی از فروعات دین مبین اسلام، از چنان اهمیتی برخوردار است که در کتب فقهی به‌صورت مستقل باب ویژه‌ای به آن اختصاص یافته است. جهاد ابتدایی حکمی دووجهی است که از دو منظر اساسی مورد پرسش قرار می‌گیرد. از یک سو، این سؤال مطرح است که بر اساس اندیشه شیعه، آیا در عصر غیبت، جهاد ابتدایی از سوی حکومت اسلامی مجاز است؟ که این موضوع در حیطه حقوق عمومی قابل بررسی است. از سوی دیگر، با نگاهی حقوق بشری، هدف و مقصود جهاد ابتدایی ـ که از دید بسیاری از فقها دعوت به اسلام دانسته شده ـ محل تأمل است؛ چراکه بسیاری از متفکران روشنفکر آن را در تعارض با آزادی تفکر و عقیده انسان دانسته و نوعی تحمیل عقیده تلقی می‌کنند. در این مقاله، فرضیه اصلی بر این مبناست که در دوران معاصر و با توجه به اقتضائات حقوق بشری، جهاد ابتدایی همچنان جایز و قابل استنباط از ادله شرعی است. ازاین‌رو ابتدا هدف و فلسفه جهاد ابتدایی در اسلام بررسی شده و سپس مشروعیت آن در چارچوب حکومت فقیه جامع‌الشرایط مورد تحلیل قرار می‌گیرد.