مقاله پژوهشی
بازنماییِ نارساییهای نگرۀ انکاری هارت به نظام حقوق بینالملل
کلیدواژهها
چکیده
در گسترۀ علم حقوق، بیشترین چالشهای این مفهوم بحثانگیز، متوجه حقوق بینالملل است؛ اینکه آیا اساساً آنچه حقوق بینالملل خوانده میشود، دارای کیفیت حقوقی و ویژگیهای نظام حقوقی است؟ در این باره، مشارکت برجستۀ هارت در قرن بیستم از شأن ویژهای برخوردار است و محوریتبخشی به نگره او (اثبات کیفیت حقوقی و انکار نظاممندی حقوق بینالملل)، طیف دیدگاههای متنوع هستیشناسی و نظام حقوق بینالملل را به کمال بازتاب میدهد. هارت، با رد نظریۀ آستین (فرمان) بهعنوان آخرین منکر تأثیرگذار حقوق بینالملل و تأکید بر بایستگی نگاهی واقعبینانه به بافتار قدرتبنیان و حاکمیتمدار نظم بینالمللی، حاکمیت را در قامت مفهومی حقوقی بر فراز قدرت دولتها میبیند. وانگهی، او حقوق بینالملل را فاقد صورتبندی کامل حکمرانی و صرفاً مجموعهای از قواعد میشمرد که نابرخوردار از قواعد ثانویه شناسایی (برای تعیین منابع حقوقی و معیارهای تشخیص قواعد حقوقی)، تغییر، قضاوت و اجرا (برای قانونگذاری و امر قضا) و بنابراین نامنطبق با نظام حقوقی (اتحادی از قواعد اولیه و ثانویه) است. دکترین غالب معاصر اما با نامقبول شمردن فرمگرایی افراطی هارت، قاعدۀ برین شناسایی و کارکردهای سهگانه قانونسازی، قضاوت و اجرا را، اگرچه ناکامل، در نظم حقوقی بینالمللی به رسمیت میشناسد. بیشک نفی سازمانیافتگی حقوق بینالملل، به معنای تردیدافکنی در کارویژههای کلیدی این پهنه، مانند تقنین و قضاوت، است.