بررسی علل گرایش به جرم و انحراف در ساخت اجتماعی جوامع در حال توسعه با تکیه بر تغییر ساختار خانواده ایرانی - اسلامی

خانواده اسلامی-ایرانی، بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و نیز بر مبنای انگاره‌های دینی و آرمانی، مهم‌ترین رکن اجتماعی جامعه اسلامی و مؤثرترین نهاد در تولید و حفظ هنجارها و ارزش‌های اجتماعی است. روند تحولات اجتماعی در ایران معاصر، به‌ویژه از آغاز برنامه‌های مدرنیزاسیون، موجب تغییرات اساسی در ساختار و کارکرد خانواده شده و این تفاوت‌ها در قالب افزایش انحرافات اجتماعی و پدیده‌های مجرمانه بروز یافته است. فاصله‌گیری تدریجی میان دو یا سه نسل پیاپی، وضعیت جدیدی را پدید آورده که نهایتاً به اختلال در روابط میان‌نسلی و کارکردهای خانواده انجامیده است. از سوی دیگر، تغییر در معنا و کارکرد خانواده، تحولات جمعیتی و دگرگونی‌های ارزشی در میان بخشی از نخبگان سیاسی، زمینه‌ساز بروز اختلالاتی در روابط میان‌نسلی شده است؛ به‌گونه‌ای که کاهش ارتباطات کلامی و گسست عاطفی، از دست رفتن انحصار خانواده در نظام تعلیم و تربیت و در نهایت اختلال در فرایند جامعه‌پذیری را به‌دنبال داشته است. مقاله حاضر در چارچوب جامعه‌شناسی جنایی ـ یعنی مطالعه جرم به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی و انسانی ـ به‌دنبال فهم تأثیر جابه‌جایی ارزش‌ها در فرایند تغییرات اجتماعی ایران و نقش آن در زمینه‌سازی برای ارتکاب جرایم، گرایش به انحرافات و بروز نابهنجاری‌های اجتماعی است.